Τετάρτη, 15 Αυγούστου 2018

Nαοί και Μονές της Παναγίας της Ορθοδοξίας 3

Ναός Κοιμήσεως Θεοτόκου 
Κυριάννα Ρεθύμνης

Ο ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου βρίσκεται στο κέντρο του οικισμού της Κυριάννας. Πρόκειται για ένα συγκρότημα δύο ναών, από τους οποίους ο βόρειος ανήκει στη σημερινή του μορφή στον τύπο του τρικόγχου με τρούλο, ενώ ο νότιος, που αποτελεί προέκταση και επικοινωνεί με τη νότια κεραία του αρχικού, αποτελείται από δύο συνεχόμενους καμαροσκέπαστους χώρους σε
σχήμα ανεστραμμένου Τ κεφαλαίου.

Τον αρχικό ναό αποτελεί το ανατολικό τμήμα του βόρειου ναού, κτισμένο στον αρχιτεκτονικό τύπο του ελεύθερου σταυρού με τρούλο, που απαντά στην Κρήτη από τις αρχές του 11ου αιώνα. Στις κεραίες του σταυρού ανοίγονται τυφλά βαθμιδωτά αψιδώματα με τόξο από εναλλαγή λίθων και πλίνθων. Το βόρειο είναι ορατό σε μεγάλη έκταση, ενώ ίχνη από το αψίδωμα της νότιας κεραίας διακρίνονται στο εσωτερικό του ναού. Η τοιχοποιία του μνημείου είναι από αργούς λίθους, με την κατά τόπους παρεμβολή μονών πλίνθινων ζωνών. Στο δυτικό τοίχο των κεραιών διακρίνονται μικρότερα, διπλά διακοσμητικά αψιδώματα με εναλλαγή κατεργασμένων λίθων και πλίνθων. Το τόξο της νότιας κεραίας περιβάλλεται από αμελούς κατασκευής οδοντωτή ταινία μέσα σε πλίνθους, ενώ το βόρειο απλώς από δύο σειρές πλίνθων. Στα τύμπανα των τόξων υπάρχει απλός κεραμοπλαστικός διάκοσμος.





Στα χρόνια της πρώιμης Βενετοκρατίας, ο ναός επεκτάθηκε κατά μήκος με την προσθήκη καμαροσκέπαστης επέκτασης προς τα δυτικά. Στη βόρεια και νότια πλευρά της επέκτασης κατασκευάστηκαν θύρες με τα τυπικά για το 14ο αιώνα οξυκόρυφα πλαίσια, που συναντούμε στους ναούς της Κρήτης κατά τη Βενετοκρατία. Στις αρχές του 17ου αιώνα φαίνεται ότι γκρεμίστηκε ο τρούλος και οι πλάγιες κεραίες του σταυρού μετασχηματίστηκαν, χωρίς να κατεδαφιστούν, σε υποτυπώδεις κόγχες, στις καμάρες των οποίων στηρίζεται ο νέος τρούλος. Στην ίδια φάση πιθανότατα χρονολογείται και η προσθήκη του ναού της Αγ. Παρασκευής ως επέκταση στη νότια κεραία του σταυρού. Τα θυρώματα του ναού της Αγίας Παρασκευής είναι ορθογώνια με ευθύγραμμα γείσα.

Τέλος, πριν από την κατάκτηση της περιοχής του Ρεθύμνου από τους Τούρκους, το 1646, έγινε μια μικρή επέκταση προς τα δυτικά, προκειμένου να κατασκευαστεί η πολυτελής μανιεριστική πρόσοψη του ναού από ισόδομη λιθοδομή, με έντονα διακοσμητικά στοιχεία από λαξευτό πωρόλιθο στο θύρωμα και το καμπαναριό. Τα αρχιτεκτονικά στοιχεία της επέκτασης αυτής, αν και προέρχονται από καλά δυτικά πρότυπα, χαρακτηρίζονται για την απουσία αναλογιών εξαιτίας των δεσμεύσεων του υπάρχοντος ναού και πιθανές παρανοήσεις του ικανού, ντόπιου τεχνίτη.

Στο νοτιοδυτικό τμήμα της αψίδας του ιερού του αρχικού ναού και στις εσωτερικές χαμηλές επιφάνειες της βόρειας κεραίας, αποκαλύφθηκαν σπαράγματα τοιχογραφικού διακόσμου σε δύο στρώματα, πιθανώς από την αρχική τοιχογράφηση του ναού.

Ο μεσοβυζαντινός ναός της Παναγίας στην Κυριάννα με τις διαδοχικές επεμβάσεις των χρόνων της βενετοκρατίας, που αλλοίωσαν όχι μόνο τον αρχικό αρχιτεκτονικό τύπο, αλλά και τα επιμέρους διακοσμητικά στοιχεία, αποτελεί ένα ιδιαιτέρως ενδιαφέρον παράδειγμα των διεργασιών, που πραγματοποιήθηκαν στο χώρο της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής στην Κρήτη ως επίδραση της επαφής με τη Δύση τόσο όσον αφορά στα πρωιμότερα υστερογοτθικά στοιχεία, όσο και στις μεταγενέστερες επιδράσεις του Μανιερισμού. Η διαχρονική σημασία του μνημείου είναι αναγνώσιμη σήμερα με την ανάδειξη των διάφορων οικοδομικών φάσεων κατά τις πρόσφατες αναστηλωτικές εργασίες, που πραγματοποιήθηκαν.








Μονή Κρουσταλλένιας
Λασίθι

Στην ανατολική πλευρά του οροπεδίου του Λασιθίου, σε μικρή απόσταση από το χωριό Τζερμιάδες είναι κτισμένη η μονή της Παναγίας της Κρυσταλλένιας ή Κρουσταλλένιας και τιμά την Κοίμηση της Θεοτόκου.
Το προσωνύμιο Κρυσταλλένια μπορεί να οφείλεται σε εικόνα της Παναγίας, φιλοτεχνημένης σε κομμάτι κρυστάλλου, η οποία βρέθηκε σε κοίλωμα βράχου.
Ως προς το χρόνο ιδρύσεως της μονής υποστηρίζονται δύο απόψεις: Κατά την μία η ίδρυση ανάγεται στην αρχή της Ενετοκρατίας(1211 μ.Χ.), το οποί συνάγεται από το γεγονός ότι σώζεται επιγραφή, εντοιχισμένη άλλοτε στο υπέρθυρο του ναού, που φέρει χρονολογία 1241, και εκ του γεγονότος ότι την 20ή Ιουλίου 1272, συνήλθαν εκεί οι Κρήτες επαναστάτες για την κατά των Ενετών μεγάλη επανάσταση και ετέλεσαν δέηση ''υπέρ ευοδώσεως του αγώνος''. Κατὰ την δεύτερη άποψη, η ίδρυση πραγματοποιήθηκε αργότερα, δηλαδή μετὰ τὸ 1540, όταν η Βενετία αποφάσισε να εγκαταστήσει στο Λασίθι τους πρόσφυγες από το Ναύπλιο και την Μονεμβασιά, μετά την άλωση αυτών από τους Τούρκους.



Ώς ιδρύτρια φέρεται η κόρη του ευγενή Φραγκίσκου Ντανασσή (De Nassin, Παλλαδία, πρώην ηγουμένη της Μονής του Μεγάλου Σπηλαίου τῆς Μονῆς τοῦ Μεγάλου Σπηλαίου Καλαβρύτων (ανδρώα μονή;). Οι πληροφορίες αυτές αναφέρονται στο λήμμα «Κρυσταλλένιας Μονὴ» (Θ.Η.Ε. τόμ. 7, 1057, άρθρον Θεοδ. Τζεδάκη) και στον Στεργ. Σπανάκη (Κρήτη, τόμ. Α´, σ. 341)Αναφέρεται επιπλέον ότι ''ἡ ὡς ἄνω ἱδρύτρια (Παλλαδία Ντανασσῆ) ἐμφανίζεται, μετὰ τῆς ἀδελφῆς της Θεοκλήτης, ἡγουμένης τῆς Μονῆς Ἁγ. Πελαγίας, κατὰ τὸ 1583, ὡς ὀφειλέτις σίτου εἰς τὸ Ἑνετικὸν Δημόσιον''. Περαιτέρω, η μονή αυτή αναφέρεται και στον κώδικα (αρ. 18) του τουρκικού αρχείου Ηρακλείου, ότι ήταν εν λειτουργία κατά το έτος 1756.

 Το μοναστηριακό συγκρότημα αποτελείται από οικοδομήματα κυρίως του 20ού αι., ενώ διατηρούνται παλαιότερα κτίσματα και τμήμα λιθόστρωτου αύλειου χώρου.
Το καθολικό της μονής είναι μονόχωρο θολοσκεπές και φέρει εντυπωσιακό ξυλόγλυπτο τέμπλο.
 Στο θαυμάσιο, ξυλόγλυπτο και επιχρυσωμένο τέμπλο φυλάσσεται η εικόνα της Παναγίας της Γαλακτοφορούσης, η οποία φέρει την επιγραφή «Ἄνωθεν οἱ προφῆται Σὲ προκατήγγειλαν» και στην αφιέρωση αναγράφεται «Ἡ ἱερὰ εἰκὼν αὕτη εἰς τὴν Μονὴν Κρυσταλλένιας - παρὰ τοῦ ἀειμνήστου Ἰω. Σφακιανάκη εἰς μνημόσυνον αὐτοῦ. Χεὶρ Στεφάνου ͵ΑΩΠ´ (1880)».





Ιερός Ναός Κοιμήσεως  Θεοτόκου Επισκοπής
Αγιά Χανίων

Η πρώτη Κοίμηση της Θεοτόκου στην Επισκοπή Αγιάς ήταν παλαιοχριστιανική βασιλική τρίκλιτη, ξυλόστεγη με εγκάρσιο κλίτος, της Α΄ Βυζαντινής Περιόδου.

Κατά τη Β' Βυζαντινή Περίοδο, 960 μ.Χ. - 1204 μ.Χ., μετά την απελευθέρωση της Κρήτης από τους Σαρακηνούς κτίστηκαν πολλές εκκλησίες και πλήθος μικρά μοναστήρια.
 Κατά τον 10ο αι.-11ο αι., περίπου το 970 μ.Χ. ανακατασκευάστηκε στην Επισκοπή Αγιάς η Κοίμηση της Θεοτόκου, στον τύπο της τρίκλιτης, ξυλόστεγης παλαιοχριστιανικής βασιλικής του 5ου αι. με σταυροθόλια, της οποίας τα πλαϊνά κλίτη είχαν οξυκόρυφους θόλους, υποβασταζόμενους από πεσσούς εντοιχισμένους στους εξωτερικούς τοίχους. Τα κλίτη χωρίζονταν από κίονες, εκ των οποίων οι δυο ανατολικοί ήταν με κόκκινο μάρμαρο και οι άλλοι από γρανίτη.



Κατά τη Ενετοκρατία υπήρξε καθέδρα του καθολικού επισκόπου της περιοχής. Στη συνέχεια ερειπώθηκε για μια ακόμη φορά, καθιερώθηκε ως καθεδρικός της Επισκοπής και στη συνέχεια, κατά τον 13ο αι.,ανακατασκευάστηκε μικρότερος Σήμερα είναι ερειπωμένα τα δυο κλίτη και μισοκατεστραμμένες οι τοιχογραφίες και ως ναός χρησιμοποιούνται οι δυο σωζόμενοι χώροι του νάρθηκα.








Ναός Παναγίας στα Μεσκλά
Κυδωνία Χανίων

Στα Μεσκλά Κυδωνίας, στην κοιλάδα του Κερίτη, συναντάμε δύο ναούς αφιερωμένους στην Παναγία, που είναι και η προστάτιδα του χωριού. Ο αρχικός παλιός ναός που είναι αφιερωμένος στη Σύλληψη της Θεοτόκου κτίστηκε πάνω στα ερείπια αρχαίου ιερού της Δήμητρας. Ήταν ο κεντρικός ναός του χωριού ως το 1972, όταν ξεκίνησε τη λειτουργία της η μεγαλύτερη εκκλησία που κτίστηκε λίγα μέτρα παραδίπλα, παρομοίως αφιερωμένη στην Παναγία.
Πρόκειται για ένα μονόχωρο, καμαροσκέπαστο ναό του 13ου με 14ου αι., ο οποίος κτίστηκε στο χώρο του μεσαίου κλίτους μιας παλαιότερης τρίκλιτης βασιλικής. Στο νάρθηκα μάλιστα του ναού διατηρούνται ψηφιδωτά δάπεδα του 5ου αι. Ο ναός επεκτάθηκε προς τα δυτικά κατά τη διάρκεια του 19ου αι. και λειτουργούσε ως κεντρική εκκλησία του οικισμού μέχρι το 1972, οπότε και λειτούργησε για πρώτη φορά ο νέος καθεδρικός ναός προς τιμήν της Κοιμήσεως της Θεοτόκου





Ιερός Ναός Παναγίας Γοργοεπηκόου
Πηγαϊδάκια Ηρακλείου


Ο ναός που είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου βρίσκεται στην περιφέρεια του έρημου από δεκαετίες οικισμού Γιαλομονόχωρο, σε απόσταση περίπου έξι χλμ. νότια από το χωριό Πηγαϊδάκια. ΄Εως τις αρχές του 20ου αι. αποτελούσε τμήμα του συγκροτήματος του ομώνυμου μετοχιού της Μονής Απεζανών, τα κτίρια του οποίου έχουν σήμερα καταστραφεί. Ο ναός της Παναγίας ανήκει στον τύπο του μονόχωρου καμαροσκέπαστου στον οποίο μεταγενέστερα προσετέθη τρουλλαίος νάρθηκας σχήματος ελεύθερου σταυρού. Στη δυτική κεραία του σταυρού εξωτερικά, υψώνεται απλής μορφής αρκοσόλιο της ύστερης βενετοκρατίας. Στο εσωτερικό του ο ναός φέρει καλής ποιότητας τοιχογραφικό διάκοσμο της παλαιολόγειας περιόδου, και δη του α΄ μισού του 14ου αι. Στον κυρίως ναό αναπτύσσονται σκηνές από τον χριστολογικό και τον μαριολογικό κύκλο, ενώ στον νάρθηκα υπάρχουν σκηνές από τον Ακάθιστο Ύμνο στους τοίχους, καθώς και η παράσταση της Δευτέρας Παρουσίας σε ζώνες στον τρούλλο.





Ιερός Ναός Παναγίας Αλμυρής
Ηράκλειο

Ο ναός της Παναγίας Αλμυρής βρίσκεται στην ανατολική πλευρά του ομώνυμου φαραγγιού και σε απόσταση περίπου ενός χλμ. από τον οικισμό Βουρβουλίτης.
Πρόκειται για δίκλιτο ναό στο μέσο αυλής γύρω από την οποία διατάσσονται νεόδμητα κτίρια ξενώνων που χρησιμοποιούνται από τους πολλούς προσκυνητές ενός από τα σημαντικότερα προσκυνήματα της ευρύτερης περιοχής.
Ο αρχικός ναός, το σημερινό βόρειο κλίτος, αποτελούσε μία μονόχωρη, μάλλον ξυλόστεγη βασιλική της μεσοβυζαντινής περιόδου, όπως μπορούμε να συνάγουμε από τα μορφολογικά του χαρακτηριστικά. Στις επιμήκεις πλευρές του, εσωτερικά και εξωτερικά, διαμορφώνεται με τυφλά αψιδώματα των οποίων τα τόξα πλαισιώνονται από πλίνθινη ταινία. Η συγκεκριμένη διαμόρφωση συναντάται και σε άλλους ξυλόστεγους ναούς της περιόδου, όπως την Παναγία του Απομαρμά και την Παναγία τη Ροδέα.
Την πρώιμη Ενετική Περίοδο, μετά την κατάρρευση της στέγης του ναού από άγνωστη αιτία, ανακατασκευάζεται με θολωτή κάλυψη. Παράλληλα ο ναός τοιχογραφείται τον 13ο αι. με σκηνές του ευαγγελικού και του μαριολογικού κύκλου, όπως διαπιστώνεται από τις λίγες σωζόμενες παραστάσεις στον βόρειο κυρίως τοίχο, τον Ασπασμό της Άννας με την Παναγία στο θόλο και την Κοίμηση στο κεντρικό αψίδωμα. Λίγο αργότερα, ίσως τον 14ο αι., κατασκευάζεται και το νότιο κλίτος, αφιερωμένο σήμερα στο Γεννέσιο της Θεοτόκου, ενώ παράλληλα ανοίγονται και τα τυφλά αψιδώματα του νότιου τοίχου του παλαιού ναού, προκειμένου να επικοινωνούν τα δύο κλίτη. Το κλίτος αυτό επίσης τοιχογραφήθηκε, ενώ συμπεριέλαβε στο εσωτερικό του το σχετικά ρηχό πηγάδι του αγιάσματος που μάλλον ήταν σε λειτουργία ήδη από τη μεσοβυζαντινή περίοδο. Εξαιτίας του υφάλμυρου νερού του το οποίο μάλιστα αναβλύζει περιοδικά, το προσκύνημα πήρε το όνομα Παναγία η Αλμυρή.





Παναγία η Χωστή
Ακρωτήρι Χανίων

Η Χωστή Παναγία βρίσκεται σε λόφο που δεσπόζει στην περιοχή. Σώζεται ταφικό υπόγειο των παλαιοχριστιανικών χρόνων, που χρησιμοποιείται σήμερα ως ναός των Εισοδίων της Θεοτόκου Έχει το προσωνύμιο Χωστή εξ αιτίας της υπόγειας θέσης του.
Η είσοδος γίνεται από την Ανατολή, με κλίμακα λαξευτή σε ορθογώνιο σχήμα. Στις τρεις πλευρές του χώρου υπάρχουν λαξευτοί θάλαμοι, από τους οποίους οι δύο έχουν κλειστεί και οι άλλοι δύο χρησιμοποιούνται για τις ανάγκες του ναού. 
Ο δυτικός θάλαμος χρησιμοποιήθηκε μεταγενέστερα σα δεξαμενή νερού. Το υπόγειο συνδέεται με μεγάλο, αδιευκρίνιστης μορφής, λατρευτικό κτίριο ανατολικά του. Σώζονται αρκετά λείψανα τοίχων, από τους οποίους ένας προς τα ανατολικά κάμπτεται κυκλικά. Γύρω από την εκκλησία υπάρχουν πολλά οικοδομικά λείψανα και άφθονη κεραμική των ιστορικών χρόνων.




Παναγία Γαλατιανή ή Γαλενιανή
 Ηράκλειο

Σε απόσταση 25,3 χιλιομέτρων από το Ηράκλειο πάνω στον οδικό άξονα προς Προφήτη Ηλία – Κυπαρίσσι και σε υψόμετρο 390 μέτρων βρίσκεται ο οικισμός Γαλένι.

Η ιστορία του χωριού είναι παλιά και η πρώτη αναφορά του ονόματός του βρίσκεται σε έγγραφο του 1375 που βρίσκεται ανάμεσα στα έγγραφα του Δουκικού Αρχείου του Χάνδακα. Από το 1577 καταγράφεται σε όλους τους απογραφικούς καταλόγους εκτός από τους πρόσφατους του 1940 και 1951, που φαίνεται ότι το χωριό είχε εγκαταλειφθεί, αλλά επανεμφανίζεται στις απογραφές από το 1961 κι έπειτα.
Πρόκειται για δίκλιτο ναό της περιόρου Ενετοκρατίας και Υστεροβυζαντινής τεχνοτροπίας, πρόσφατα ανακαινισμένο.
Η εκκλησία ξεχωρίζει για τα ιδιαίτερα σημαντικά αρχιτεκτονικά της στοιχεία. Στους τοίχους της εκκλησίας είναι ενσωματωμένα ενετικά οικόσημα και ξεχωρίζει το λαξευτό θύρωμά της.
Ο θρύλος υποστηρίζει ότι η Παναγία Γαλατιανή ή Γαλενιανή, κτίστηκε με γάλα αντί για νερό. Επίσης λέγεται ότι οι γυναίκες που δεν είχαν γάλα για να θρέψουν τα μωρά τους πήγαιναν στην εκκλησία, έβγαζαν λίγο χώμα και το τρώγαν γιατί έτσι θα κατέβαζαν γάλα.




Παλαιοχριστιανικές βασιλικές ΛισσούΧανιά

Στο χώρο της παραθαλάσσιας αρχαίας πόλης Λισσού δυτικά της Σούγιας σώζονται τα ερείπια δύο τρίκλιτων, ξυλόστεγων βασιλικών με εγκάρσιο κλίτος που προεξέχει ελαφρά, και νάρθηκα. Η μία της Παναγίας, είναι κτισμένη κοντά στην παραλία. Το ιερό βήμα της καταλαμβάνει ο μονόχωρος, καμαροσκέπαστος ναός της Παναγίας (14ος αιώνας) με ενσωματωμένα στην τοιχοποιία του μαρμάρινα και πώρινα αρχιτεκτονικά μέλη, που προέρχονται από τη βασιλική και από κτίσματα της αρχαίας πόλης.

Η δεύτερη βρίσκεται κοντά στο ναό του Ασκληπιού. Διασώζει τμήματα ψηφιδωτού δαπέδου με φολίδες στο νότιο κλίτος και μαρμάρινους, αρράβδωτους κίονες και βάσεις κιόνων. Στη θέση του ιερού βήματος της βασιλικής είναι κτισμένος ο μονόχωρος, καμαροσκέπαστος ναός των Αγίων Κηρύκου και Ιουλίτης με καλής ποιότητας τοιχογραφικό διάκοσμο των μέσων του 14ου αιώνα, που περιλαμβάνει μορφές ορθίων αγίων, σκηνές από τον ευαγγελικό κύκλο και τη Δευτέρα Παρουσία.




Ναός Κοιμήσεως Θεοτόκου Μέρωνα
Αμάριον Ρεθύμνης

Ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου βρίσκεται στον οικισμό του Μέρωνα, στην επαρχία Αμαρίου. Πρόκειται για ένα ορεινό χωριό, το οποίο απλώνεται σε μια κατάφυτη πλαγιά, με θέα στον Ψηλορείτη και την εύφορη κοιλάδα του Αμαρίου και στο οποίο βρίσκονται αρκετοί ναοί της εποχής της Βενετοκρατίας. Ο ναός της Παναγίας βρίσκεται στο κέντρο του οικισμού. πρόκειται για μια τρίκλιττη θολοσκέπαστη βασιλική, τα τρία κλίτη της οποίας δεν είναι σύγχρονα. Η αρχική φάση του ναού, κυρίως με βάση τον τοιχογραφικό του διάκοσμο, τοποθετείται στο δεύτερο μισό του 14ου αιώνα. Τότε τοποθετούνται το κεντρικό κλίτος και το βόρειο, το οποίο είναι αφιερωμένο στον Άγιο Γεώργιο. Το νότιο κλίτος, αφιερωμένο στους Αγίους Αποστόλους Πέτρο και Παύλο προστέθηκε αργότερα, γύρω στον 16ο αιώνα, σε μια εποχή που έχει αρχίσει να εκλείπει από την Κρήτη η παράδοση της τοιχογράφησης των ναών.



Ο ναός της Παναγίας φέρει τοιχογραφικό διάκοσμο στο κεντρικό και στο βόρειο κλίτος του. Πρόκειται για ένα από τα πιο ενδιαφέροντα τοιχογραφικά σύνολα του δεύτερου μισού του 14ου αιώνα στην Κρήτη. Εντάσσεται σε μια ομάδα μνημείων, των οποίων ο διάκοσμος φανερώνει τη διάδοση μιας τεχνοτροπίας που προέρχεται από την Κωνσταντινούπολη. Η ανώτερη ποιότητα της ζωγραφικής εκτέλεσης εντάσσει τις τοιχογραφίες του ναού στο πιο αντιπροσωπευτικό δείγμα της ομάδας. Η ύπαρξη αυτής της ζωγραφικής μπορεί να ερμηνευθεί από το γεγονός ότι ο ναός της Παναγίας ανήκε στην οικογένεια των Καλλέργηδων. Οικόσημα της οικογένειας βρίσκονται εντοιχισμένα στο εξωτερικό του ναού αλλά και ανάμεσα στις τοιχογραφίες στο εσωτερικό του. Πρόκειται για μια από τις πιο γνωστές και ισχυρές ελληνικές οικογένειες της εποχής, η οποία κατείχε εκτεταμένα φέουδα στην περιοχή της Άνω και Κάτω Συβρίτου, που τα διατήρησε καθόλη τη διάρκεια της Βενετοκρατίας. Είναι πιθανό λοιπόν οι Καλλέργηδες να είχαν καλέσει ζωγράφο από την Κωνσταντινούπολη για την τοιχογράφηση της εκκλησίας.






Ως προς την εικονογραφία, στο κεντρικό κλίτος διατάσσονται θέματα του Χριστολογικού κύκλου, όπως είναι η Γέννηση, η Μεταμόρφωση, η Βαϊοφόρος, η Σταύρωση, αλλά και παραστάσεις από το Βίο της Παναγίας, στην οποία είναι αφιερωμένο το κλίτος. Στο βόρειο κλίτος υπάρχουν σκηνές από το Συναξάριο του Αγίου Γεωργίου και ο Ακάθιστος Ύμνος. Η κατάσταση διατήρησης στο νότιο κλίτος δεν είναι διαίτερα καλή. Τεχνοτροπικά στις τοιχογραφίες της Παναγίας του Μέρωνα διαπιστώνουμε τη διείσδυση της ιδεαλιστικής ζωγραφικής των μέσων του 14ου αιώνα, στην ορθή αντίληψη και οργάνωση της ανθρώπινης μορφής, στην οργανική διάρθρωση των συνθέσεων, στο σφικτό πλάσιμο του προσώπου, στη χρήση ζωηρών χρωμάτων. Δείγμα της ίδιας τεχνοτροπίας αποτελεί και η θαυμάσια φορητή εικόνα της Παναγίας της Οδηγήτριας, που βρίσκεται στο ναό και η οποία πιθανότατα αποτελούσε αφιέρωμα των Καλλέργηδων.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει τέλος το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού και οι εικόνες του, χαρακτηριστικό δείγμα της λαικής παράδοσης του 19ου αιώνα.






Ναός Εισοδίων Παναγίας Φόδελε
Ηράκλειο


Το Φόδελε είναι χωριό στην επαρχία Μαλεβιζίου και ομώνυμο Δημοτικό διαμέρισμα του Δήμου Γαζίου στο Νομό Ηρακλείου
 Ο μικρός ναός των Εισοδίων της Θεοτόκου στο Φόδελε καταλαμβάνει το ανατολικό ήμισυ μιας προγενέστερης χρονολογικά τρίκλιτης βασιλικής. Είναι ένας σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο χωρίς νάρθηκα ναός. Στην τοιχοδομία του έχει ενσωματώσει σπόλια από τον αρχαιότερο ναό.

Ο ναός της Παναγίας σώζει δυο στρώματα τοιχογραφικού διακόσμου. Το αρχαιότερο στρώμα εντοπίζεται στα δυτικά γωνιακά διαμερίσματα και χρονολογείται στον 11ο αι. Στο βόρειο τοίχο αναπτύσσεται σε πυκνή παράταξη σειρά ολόσωμων αγίων και μαρτύρων με τους αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη. Στο νότιο τοίχο εικονίζεται η Δέηση και στους πεσσούς ολόσωμοι στρατιωτικοί άγιοι. Στα εσωρράχια των τόξων του βορείου και νοτίου διαμερίσματος αντίστοιχα διευθετούνται από μια πεντάδα μαρτύρων που συνεορτάζονται στις 25 Νοεμβρίου και 13 Δεκεμβρίου. Η ποιότητα της ζωγραφικής, ο κλασικιστικός της χαρακτήρας με τις ωραίες μορφές των οποίων τα χαρακτηριστικά αποδίδονται με πλατιές ελεύθερες πινελιές και χαμηλό ανάγλυφο, οι μορφές των αγίων και ο τύπος της μορφής του Χριστού από την παράσταση της Δέησης μαρτυρούν την άμεση εξάρτηση της ζωγραφικής από τα καλλιτεχνικά κέντρα της Κωνσταντινούπολης, η δράση των οποίων τεκμηριώνεται μέσα από έργα που βρίσκονται στην άμεση σφαίρα επιρροής της πρωτεύουσας (Νέα Μονή Χίου, Επισκοπή Ευρυτανίας, εικόνα Δέησης της Λαύρας).

Οι τοιχογραφίες της νότιας κεραίας του σταυρού ανήκουν στο ζωγραφικό στρώμα που χρονολογείται σύμφωνα με κτητορική επιγραφή στα 1323. Παριστάνονται η Υπαπαντή καθώς και σκηνές από το Βίο της Θεοτόκου. Οι παραστάσεις χαρακτηρίζονται από έντονο συντηρητισμό, καθώς συνδυάζουν τη χρήση των μαλακών τονικών διαβαθμίσεων της παλαιολόγειας τέχνης στο πλάσιμο των όγκων με τη γραμμική τεχνική των προηγούμενων δεκαετιών στην απόδοση των χαρακτηριστικών και των κλειστών περιγραμμάτων των μορφών. Έτσι η ομάδα αυτή των τοιχογραφιών εκπροσωπεί την ντόπια καλλιτεχνική παράδοση, λαϊκού χαρακτήρα, που ωστόσο δεν μπορεί να μείνει ανεπηρέαστη από την ανανεωτική διείσδυση της παλαιολόγειας τέχνης.




Μονή Παλιανής Βενεράτου
Ηράκλειο

Η Ιερά Μονή Παλιανής είναι γυναικείο μοναστήρι, σταυροπηγιακό, που υπάγεται στο Δημοτικό διαμέρισμα Βενεράτου.Η Μονή Παλιανής είναι από τις παλαιότερες  μονές στην Κρήτη. Η πρώτη εκκλησία του μοναστικού κέντρου που οικοδομήθηκε εδώ ανήκει στον τύπο της τρίκλιτης παλαιοχριστιανικής, πιθανότατα ξυλόστεγης, βασιλικής, ένας τύπος που κυριαρχεί κατά τα πρώτα χριστιανικά χρόνια,5ος–6ος αιώνας, στην Κρήτη.
Η πρώτη αυτή βασιλική ενσωματώθηκε στον μεταγενέστερο βυζαντινό ναό. Από τον αρχικό ναό σώζονται σήμερα αρκετά αρχιτεκτονικά μέλη, όπως κίονες, κιονόκρανα και γλυπτά εντοιχισμένα στο μεταγενέστερο βυζαντινό ναό. Ανάμεσα στα πιο χαρακτηριστικά σημειώνονται κιονόκρανα διαφόρων τύπων, όπως ένα αρκετά εκλεπτυσμένο του τύπου “Leierkapitell” καθώς και μερικά κορινθιακού τύπου περισσότερο σχηματοποιημένα. Το πιο ελκυστικό όμως κιονόκρανο είναι ένα διακοσμημένο σε χαμηλό ανάγλυφο με δύο πουλιά που διασταυρώνουν τις ουρές τους κοιτάζοντας σε αντίθετες κατευθύνσεις, ενώ το κενό ανάμεσα στα κεφάλια τους συμπληρώνεται με ένα φύλλο μέσα σε κύκλο. Τόσο το σχήμα όσο και το ύφος διακόσμησης παραπέμπει σε ανάλογου τύπου κιονόκρανα που προέρχονται από την Κωνσταντινούπολη και χρονολογούνται στην Ιουστινιάνειο περίοδο. Ένα δεύτερο παρόμοιο κιονόκρανο φέρει διακόσμηση φύλλων καθώς και τα μονογράμματα α και ω. Σώζονται ακόμη σπαράγματα διακοσμημένα με σχηματοποιημένες άκανθες. Η χρονολόγηση των γλυπτών αυτών στο πρώτο μισό του 6ου αι. χρονολογούν και την ανοικοδόμηση του ναού στα πρώτα χρόνια της βυζαντινής αυτοκρατορίας.Το μοναστήρι αναφέρεται από το 14ο αιώνα με τα ονόματα Παλαιά, Πάλαι και Πάλα, που επιβεβαιώνουν την παλαιότητα της Μονής, η οποία ήδη από την εποχή εκείνη θεωρούνταν παλιά. Στο γεγονός αυτό οφείλεται και η σημερινή ονομασία της μονής.
Υπαγόταν ως σταυροπηγιακή στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Το 1304 ο Πατριάρχης προσπάθησε να κρατήσει το μοναστήρι στη δικαιοδοσία του. Ωστόσο, επειδή είχε πολλά κτήματα, προσέλκυσε το ενδιαφέρον του λατινικού Κλήρου της Κρήτης και με απόφαση του Πάπα Κλήμεντα Δ΄ , η μονή καταλήφθηκε από το Λατίνο Αρχιεπίσκοπο Κρήτης. Αυτή η αυθαιρεσία πυροδότησε την αντίδραση της κρατικής εξουσίας των Βενετών και δημιουργήθηκαν ζητήματα ανάμεσά τους. Το 1323 επιτεύχθηκε συμφωνία και διακανονισμός

Αρχιτεκτονική - Ιστορία

Η εκκλησία του μοναστηριού είναι τρίκλιτη βασιλική και μια από τις αρχαιότερες της Κρήτης. Γύρω από την εκκλησία υπάρχουν ερείπια αρχαιότερων εκκλησιών της πρώτης και δεύτερης Βυζαντινής περιόδου. Διακρίνονται τμήματα από μάρμαρα, κολόνες, κιονόκρανα, σχέδια από γρανίτη κι επιγραφές. Τα κλίτη της εκκλησίας διαχωρίζονται με μαρμάρινες κολόνες και κιονόκρανα με διακόσμηση Βυζαντινών παραστάσεων.
 Ο κεντρικός ναός είναι τρίκλιτη βασιλική ,το κεντρικό κλίτος είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Το νότιο κλίτος είναι αφιερωμένο στους Τρεις Ιεράρχες και το βόρειο στον Άγιο Παντελεήμονα. Αριστερά βρίσκεται το παρεκκλήσι των Αγίων Αποστόλων.Το καθεδρικό κλίτος είναι μεγαλύτερο, στεγάζεται με κυλινδρικό θόλο, ενώ τα πλάγια είναι μικρότερα και στεγάζονται με τεταρτοκύκλιους θόλους. Μεταξύ τους χωρίζονται με μαρμάρινες κολόνες που έχουν κιονόκρανα Βυζαντινής τεχνοτροπίας με φύλλα άκανθας. Στις κολόνες στηρίζονται τόξα. Δύο απ’ αυτά τα κιονόκρανα είναι από Βυζαντινό μάρμαρο, ενώ ένα τρίτο που σώζεται βρίσκεται στον προαύλιο χώρο. Από παλιό μάρμαρο είναι το υπέρθυρο της εισόδου του νάρθηκα, σκαλισμένο με ανάγλυφα που παριστάνουν τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Άλλα κομμάτια από Βυζαντινά μάρμαρα είναι χτισμένα σε διάφορα μέρη του ναού και στο πλακόστρωτο της αυλής υπάρχουν αρχαίες μαρμάρινες πλάκες. Ακόμη τέσσερα κιονόκρανα χρησιμεύουν σαν βάση της Αγίας Τράπεζας. Ένα με σταυρόσχημο μονόγραμμα ανήκει στην πρώτη Βυζαντινή περίοδο. Τα κελιά των μοναχών είναι χτισμένα από άλλα μέρη παλιών οικοδομημάτων, διαζώματα, κορνίζες, κίονες κ.λ.π. Το καθολικό βρίσκεται στο κέντρο του μοναστηριού, και γύρω απ’ αυτό είναι χτισμένα σε διάφορα επίπεδα οι κοινόχρηστοι χώροι και τα κελιά των μοναζουσών. Η κεντρική πύλη βρίσκεται στο δυτικό τμήμα του συγκροτήματος. Η παλιά πετρόχτιστη πύλη κατεδαφίστηκε γύρω στο 1970 και κατασκευάστηκε καινούρια με σκυρόδεμα. Οι επεμβάσεις των τελευταίων χρόνων έχουν αλλοιώσει κατά πολύ τη μορφή του κτιριακού συγκροτήματος. Τα κελιά πάντως δεν πρέπει να διέφεραν αρκετά από τα τυπικά σπίτια κρητικού χωριού του περασμένου αιώνα, μόνο που είχαν τηρηθεί οι βασικές αρχές που απαιτούσαν οι ανάγκες της μοναχικής ζωής





 Αρχαιότητα

Είναι από τις αρχαιότερες σε λειτουργία μονές της μεγαλονήσου. Η αρχή της ανάγεται στον 4ο αιώνα. Χτίστηκε σε θέση όπου πιθανολογείται ότι υπήρχε κατά την αρχαιότητα ναός της Αθηνάς.
Ο Ρ. Faure τοποθετεί στην περιοχή την αρχαία πόλη Απολλώνια και θεωρεί την ονομασία της Μονής παραφθορά αυτού του ονόματος.

Α΄Βυζαντινή Περίοδος

Το 668 ο πάπας της Ρώμης Βιταλιανός στέλνει στον αρχιεπίσκοπο Κρήτης Παύλο δύο επιστολές σχετικές με τη ρύθμιση κάποιων διοικητικών θεμάτων της Κρητικής Εκκλησίας. Σ’ αυτές αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ότι τα μοναστήρια Παλαιά και Αρσίλλι πρέπει να επιστρέψουν στη δικαιοδοσία της επισκοπής Λάππας. Αυτή η αναφορά τεκμηριώνει την ύπαρξη της Ιεράς Μονής Παλιανής ήδη από τον 7ο αιώνα. Είναι πιθανό από τότε να θεωρούνταν παλιά και να είχε κρατήσει αυτή την επωνυμία απ’ την οποία προέρχεται και η σημερινή «Πάλιανή».
Τα βυζαντινά κιονόκρανα και τα άλλα αρχιτεκτονικά λείψανα αποκαλύπτουν ότι στη θέση του σημερινού καθολικού υπήρχε παλαιοχριστιανικός ναός. Πρόκειται για τρίκλιτη παλαιοχριστιανική βασιλική, τα λείψανα της οποίας είναι ενσωματωμένα στο σημερινό ναό.

Β΄Βυζαντινή Περίοδος

Για την ιστορία της Μονής κατά την περίοδο της Αραβοκρατίας ( 824-961) δεν είναι τίποτα γνωστό. Το πιθανότερο είναι ότι η Μονή συνέχισε να λειτουργεί .
Μετά την ανάκτηση της Κρήτης από τους Βυζαντινούς φαίνεται και πάλι να ακμάζει. Την περίοδο 961-1204 μπορούμε να υποθέσουμε πως επρόκειτο για μια από τις πιο πλούσιες μονές αφού ανήκε στο Οικουμενικό Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης, είχε τεράστια περιουσία και ήταν αυτοκρατορική.

Ενετοκρατία

Tο 1211 η Κρήτη έγινε Βενετσιάνικη κτήση, η Μονή παρέμεινε στην δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Κωνσταντινούπολης εως το 1304. Ωστόσο , επειδή είχε πολλά κτήματα τράβηξε το ενδιαφέρον του Λατινικού Κλήρου της Κρήτης. Σε έγγραφο του 1248 καταγράφονται αναλυτικά τα χωριά που η μονή κατείχε “tempore Graecorum”.
Με απόφαση του Πάπα Κλήμεντα του Δ΄ η Μονή περιήλθε στη δικαιοδοσία του Λατίνου Αρχιεπισκόπου Κρήτης, παρ’ όλες τις αντίθετες προσπάθειες του Πατριάρχη. Έτσι άρχισαν μακροχρόνιες διενέξεις και στο τέλος η Μονή πέρασε στη δικαιοδοσία του Δόγη της Βενετίας το 1323. Τους τελευταίους αιώνες της Ενετοκρατίας είχε είκοσι έως τριάντα μοναχές. Το μοναστήρι λειτουργούσε κανονικά διατηρώντας τη μεγάλη περιουσία του και μάλιστα απ’ την εποχή εκείνη ήταν γυναικεία μονή.

Τουρκοκρατία

Η τουρκική επίθεση κατά της Κρήτης (1645-1669) σήμανε το τέλος μιας μακράς περιόδου αλλά και της κυριαρχίας των καθολικών στο μοναστήρι. Οι τεράστιες περιουσίες που είχε ως τότε καταπατήθηκαν από τους κατακτητές και διαμοιράστηκαν σε Τούρκους αξιωματούχους .
Πατριαρχικό έγγραφο του 1781 αναφέρει ότι η Μονή ανήκει στην επισκοπή Κνωσού.
Πριν απ’ το 1821 η Μονή ήταν φημισμένη για τα εργόχειρα της. Κάποιες πληροφορίες που υπάρχουν μας κάνουν να υποθέσουμε ότι η Μονή δεν διέθετε κτηματική περιουσία και οι μοναχές ασχολούνταν με χειροτεχνήματα.
Στις 24 Ιουνίου του 1821 ο μεγάλος αρμπεντές, σφαγή, στο Ηράκλειο απλώθηκε στο Μαλεβίζι οι Τούρκοι εισέβαλλαν στο μοναστήρι και κατέσφαξαν 70 μοναχές στη συνέχεια λεηλάτησαν τα Ιερά Σκεύη, τους πολυελαίους, τα καντήλια και τις εικόνες και παρέδωσαν το μοναστήρι στις φλόγες. Μόνο τρεις μοναχές σώθηκαν, μια απ’ αυτές η Παρθενία Νεονάκη από το χωριό Μιαμού Καινουρίου, ανοικοδόμησε το ναό από το 1826 μέχρι το 1840.
Στους σεισμούς του 1856 η Μονή έπαθε καταστροφές και η επισκευή της οδήγησε σε αλλαγή της αρχικής μορφής του Ναού.
Το 1866 ο Καπετάν Μιχάλης Κόρακας βρήκε καταφύγιο στην Παλιανή όταν σκότωσε το φοβερό Τούρκο Αλήκο και πήρε τα άρματα του για να αρχίσει τη σπουδαία επαναστατική δράση του. Δυστυχώς στη μεγάλη κρητική Επανάσταση του 1866 το μοναστήρι καταστράφηκε ξανά από τους κατακτητές. Παρά τις δυσκολίες και τα προβλήματα οι μοναχές κατάφεραν να ξαναχτίσουν το Ναό ο οποίος εγκαινιάστηκε από το Μητροπολίτη Κρήτης στις 15 Αυγούστου 1872. Για να αντιμετωπιστούν τα οικονομικά προβλήματα του μοναστηριού και να χτιστεί ξανά ο ναός βοήθησαν όλοι οι χριστιανοί με εράνους και η ακμάζουσα τότε ελληνική παροικία της Αιγύπτου.
Το μοναστήρι κατά τα τελευταία χρόνια του 19ου αιώνα, καταφέρνει να οργανωθεί καλύτερα και να αποκτήσει λιόφυτα και αμπέλια. Όμως οι επαναστάσεις διαδέχονται η μια την άλλη και οι πληγές για το μοναστήρι είναι μεγάλες. Καθώς βρίσκεται δίπλα στο δρόμο της Μεσαράς αποτελούσε εύκολο στόχο των άτακτων Οθωμανών αλλά και του τουρκικού στρατού.

Παράδοση
 
Την περίοδο της Επανάστασης του 1821 καταστράφηκε και σφαγιάστηκαν οι καλόγριες. Μία από αυτές, η Παρθενία Νεονάκη, με καταγωγή από τη Μεσαρά , σώθηκε από θαύμα και ανοικοδόμησε την εκκλησία από το 1826 ως το 1860. Όταν ο Μιχαήλ Κόρακας φόνευσε τον Αλήκο και πήρε τα άρματά του, κατέφυγε στη Μονή Παλιανής. Το 1866 κάηκε ξανά από τους Τούρκους και καταστράφηκαν οι εικόνες της ή τις πούλησαν. Προφορικές παραδόσεις αναφέρουν ότι η εικόνα της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας βρέθηκε σε ρίζα μιας μεγάλης μυρτιάς, η οποία υπάρχει και σήμερα στα νοτιοανατολικά του ναού. Εκεί καίει το «ακοίμητο καντήλι» και εορτάζει στις 24 Σεπτεμβρίου. Η «Αγία Μυρτιά» παρουσιάζει εκπληκτική επιβίωση λατρείας ιερού δένδρου της μινωικής θρησκείας. Η εικόνα της Παναγίας θεωρείται ότι περικλείεται στον κορμό της Μυρτιάς και μπορούν να τη δουν μόνο παιδιά. Στα φύλλα της μυρτιάς αποδίδονται θεραπευτικές ιδιότητες και χρησιμοποιούνται για θεραπευτικό κάπνισμα αφεψήματα και φυλακτά.
 Κυρίαρχο ρόλο στη λατρευτική παράδοση της Μονής Παλιανής διαδραματίζει η «αγία μυρτιά της Παλιανής». ένα αιωνόβιο δέντρο που βρίσκεται παράλληλα με το ναό δίπλα σε πηγή που διατηρείται μέχρι σήμερα και ονομάζεται από τις μοναχές » καβούσι» στο Ν.Δ. τμήμα του μοναστηριού. Η εικόνα της Παναγίας βρίσκεται πάντα στο ειδικό εικονοστάσι, στον κορμό του δέντρου και το καντήλι της μυρτιάς ανάβει συνέχεια!
Η «Αγία Μυρτιά», όπως αποκαλείται από τις μοναχές, γιορτάζει ξεχωριστά απ’ το ναό. Καθιερώθηκε δηλαδή ειδική γιορτή για την Παναγία τη Μυρτιδιώτισσα, στις 24 Σεπτεμβρίου. Είναι χαρακτηριστικό ότι η ευλογία των άρτων γίνεται κάθε χρόνο κάτω από το ιερό αυτό δέντρο και ως τράπεζα χρησιμοποιείται ένα αρχαίο κιονόκρανο,που προέρχεται από την πρωτοχριστιανική βασιλική. Τα πιο χαμηλά κλαδιά του έχουν εντελώς απογυμνωθεί από τα φύλλα του. Τα κόβουν οι προσκυνητές της Παλιανής. Άλλοι κατασκευάζουν φυλαχτά, άλλοι τα κρεμούν στα εικονοστάσια τους. 
Η λατρεία της «Αγίας Μυρτιάς» αποτελεί επιβίωση πανάρχαιων λατρευτικών συνηθειών και πιο συγκεκριμένα της λατρείας των ιερών δέντρων της Μινωικής θρησκείας. Το ιερό δέντρο της Παλιανής αποτελεί επίκεντρο της λατρείας ιδιαίτερα κατά τη περίοδο του 15ης Αυγούστου. Κάθε απόγευμα όλες οι μοναχές κάνουν παρακλήσεις κάτω από την Αγία Μυρτιά και προσεύχονται. Η τελετουργία αυτή αποκτά μια ξεχωριστή σημασία για τα δεδομένα της Ορθόδοξης Χριστιανικής παράδοσης. Η υπαίθρια τελετουργία κάτω από το ιερό δέντρο είναι φαινόμενο ίσως και μοναδικό για τα εκκλησιαστικά δεδομένα.


Οκτώρισσα

Οι Ναοί της Μονής 

- Ο τρίκλιτος ναός είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου (κέντρο), στον Άγιο Παντελεήμονα (βόρειο) και στους Τρεις Ιεράρχες (νότιο)– εορτάζεται 15 Αυγούστου – Κοίμηση , 24 Σεπτεμβρίου – Μυρτιδιώτισσα -30 Ιανουαρίου 3 Ιεράρχες και 27 Ιουλίου Αγ Παντελεήμωνας - Προφήτης Ηλίας πανήγυρις 20 Ιουλίου
- Άγιος Νεκτάριος πανήγυρις 9 Νοεμβρίου
- Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος (κοιμητήριο) πανήγυρις 8 Μαΐου και 26 Σεπτεμβρίου
- Μιχαήλ Αρχάγγελος (κοιμητήριο) πανήγυρις 8 Νοεμβρίου
- Άγιοι Πάντες – κινητή εορτή
- Άγιος Ιωάννης Η Γέννεσης – πανήγυρις 24 Σεπτεμβρίου

Στους προαναφερθέντες ναούς κατά την διακαινήσιμη εβδομάδα τελείται θεία λειτουργία εναλλάξ.

- Παναγία η Οκτώρισσα – πανήγυρις 8 Σεπτέμβρη
- Αφέντης Χριστός – Μεταμόρφωση – πανήγυρις 6 Αυγούστου
- Άγιος Ιωάννης στο Ρεμιδοχώρι – πανήγυρις 29 Αυγούστου
- Άγιοι Απόστολοι (12 Απόστολοι) παρεκκλήσι δίπλα στον κεντρικό ναό πανήγυρις 30 Ιουνίου

Πέραν του Κεντρικού ναού όπου είναι επισκέψιμος κατά τις ώρες λειτουργίας της Μονής οι υπόλοιποι ναοί είναι επισκέψιμοι κατά την ημέρα της εορτής τους όπου τελείται θεία λειτουργία.


Πηγές - Βιβλιογραφία

- Πατριαρχείον Κωνσταντινουπόλεως
- Ιερά Μητρόπολις Κυδωνίας και Αποκορώνου
- Ιερά Μητρόπολις Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου
- Ιερά Μητρόπολις Γορτύνης και Αρκαδίας
- Ιερά Μητρόπολις Κισάμου και Σελίνου
- Ιερά Μητρόπολις Ιεραπύτνης και Σητείας
- Νομαρχιακή Επιτροπή Τουρισμού Ρεθύμνης
- Δήμος Ιεράπετρας
- Δήμος Χερσονήσου , Δημοτική Ενότητα Επισκοπής
- Δήμος Πλατανιά, Ανάδειξη του Πολιτιστικού Αποθέματος Νομού Χανίων
- Δήμος Ηρακλείου
- Δήμος Νέας Αλικαρνασσού, Περιήγηση στην Κρήτη
- Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού
- Ιστοσελίδα Ορθόδοξη Κρήτη
- Ιστοσελίδα Μοναστήρια της Ελλάδας

- «Καινοτόμες Υπηρεσίες για την Ανάδειξη και Προώθηση του Πολιτιστικού - Τουριστικού Αποθέματος σε Περιφερειακούς Δήμους της Κρήτης», Δήμος Νέας Αλικαρνασσού
- Λεωνίδα Γ. Κουδουμογιαννάκη, flashnews, Δεκαπενταύγουστος στις Παναγιές της Ιεράπετρας
- Εφημερίδα Πατρίς  Ηρακλείου,Μανώλη Μανούσακα,  Φωτοδιαδρομές στα παλιά Χανιά
- Εφημερίδα Χανιώτικα νέα
- Ταξιδιωτικός οδηγός Κρήτης

- Wikipedia, Lissos
- Ιστοχώρος Νεκτάριου Μαμαλούγκου, Παναγία Κρυσταλλένια


- Γκράτζιου Όλγα, Η Κρήτη στην Ύστερη Μεσσαιωνική Εποχή, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
- Ν. Ψιλάκη "Βυζαντινές Μνήμες της Κρήτης" Ηράκλειο 1994
- Τάντζης Αναστάσιος, Η αρχιτεκτονική σύνθεση στο Βυζάντιο, εκδόσεις Univercity Studio Press
- Διαμαντοπούλου Δ. Αναστασία, Βυζαντινή Αρχιτεκτονική, εκδόσεις ΑΛΦΕΙΟΣ
- Ορλάνδου Αναστάσιου, Βυζαντινή Αρχιτεκτονική, εκδόσεις Εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία
- Στουφή Ιωάννα, Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη, εκδόσεις Παρρησία
Antonino Di Vita, Η Γόρτυνα της Κρήτης 15 αιώνες ζωής της Πόλης, εκδόσεις Βικελαία Βιβλιοθήκη (Δήμος Ηρακλείου)  2010
- Αλέξανδρος Ρονιώτης, Blue Crete - Γαλάζια Κρήτη, The beaches of the Greek island of CreteΟι παραλίες της Κρήτης,έκδοση του cretanbeaches com

Συνεχίζεται....


Παρακαλούμε τους αναγνώστες μας, εάν αντιγράφουν τα θέματα του ιστολογίου, να αναφέρουν  το ιστολόγιο ως πηγή καθώς και τις πηγές, οι οποίες παρατίθενται, ως ελάχιστο σεβασμό στους συγγραφείς των θεμάτων.


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου