Σάββατο, 20 Απριλίου 2013

Γρηγόρης Λαμπράκης 1912 - 1963


Στις 21 Απριλίου του 1963, ο Γρηγόρης Λαμπράκης πραγματοποιεί, παρά τις απαγορεύσεις την πρώτη Μαραθώνια Πορεία. Στις 22 Μαϊου δέχεται δολοφονική επίθεση από παρακρατικούς στη Θεσσαλονίκη. Πεθαίνει πέντε ημέρες μετά, στις 28 Μαϊου 1963.

Ο αγωνιστής της Ειρήνης και της Δημοκρατίας

Ενέπνευσε αγώνες και κοινωνικά κινήματα, συνέδεσε τη Μαραθώνια διαδρομή με το παγκόσμιο σύμβολο Ειρήνης. Γιατρός, αθλητής, πολιτικός, αγωνιστής της Δημοκρατίας και της Ειρήνης.



Ο Γρηγόρης Λαμπράκης γεννήθηκε στις 3 Απριλίου 1912 στην Kερασίτσα Tεγέας, της ορεινής Aρκαδίας
και ήταν το 14ο παιδί από τα  18 που απέκτησαν οι γονείς του.Σπούδασε ιατρική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και ειδικεύτηκε στη γυναικολογία. Υπήρξε αθλητής με πολλές
πανελλήνιες και βαλκανικές νίκες και κατείχε για 23 χρόνια, ως το 1959, το πανελλήνιο ρεκόρ στο μήκος με επίδοση 7,37 μ. Συμμετείχε στους ολυμπιακούς Αγώνες του 1936, στο Βερολίνο, όπου κατέλαβε την 11η θέση. Στην διάρκεια της Κατοχής διοργάνωνε με άλλους συναθλητές του αγώνες, διαθέτοντας τα έσοδα σε λαϊκά συσσίτια. Ξεκίνησε την ιατρική καριέρα το 1940, ως βοηθός στο μαιευτήριο «Μαρίκα Ηλιάδη». Το 1950 κατέλαβε τη θέση του υφηγητή Μαιευτικής - Γυναικολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ως γιατρός ανέπτυξε πλούσια κοινωνική και φιλανθρωπική δράση και έγινε ευρύτερα γνωστός στο κοινό.Aπέκτησε δυο γιούς τον Θοδωρή και τον Γρηγόρη.
Το 1961, στις εκλογές της 29ης Οκτωβρίου που έμειναν στην ιστορία ως οι «εκλογές της βίας και της νοθείας» εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής Πειραιώς και νήσων με το ψηφοδέλτιο του Πανδημοκρατικού Αγροτικού Μετώπου Ελλάδος, έναν συνασπισμό αριστερών δυνάμεων με επικεφαλής την ΕΔΑ. Ταυτόχρονα δραστηριοποιήθηκε στο ειρηνιστικό κίνημα και με δική του πρωτοβουλία ιδρύθηκε η «Ελληνική Επιτροπή για τη Διεθνή Ύφεση και Ειρήνη»  και το 1962 εκλέχθηκε  αντιπρόεδρος της ΕΕΔΥΕ, η οποία ήταν μέλος του Παγκόσμιου Συμβουλίου Ειρήνης.


 Το αγγλικό αντιπυρηνικό αντιπολεμικό κίνημα

Το αγγλικό αντιπυρηνικό κίνημα, δηλαδή η οργάνωση CND (Campaign for Nuclear Disarmament) και αργότερα η πιο ριζοσπαστική «Επιτροπή των 100» με πρόεδρο τον φιλόσοφο Μπέρτραντ Ράσσελ ξεκίνησαν το 1958 τις πορείες ειρήνης από το Λονδίνο έως το Όλντερμάστον (Aldermaston), χωριό του Μπέρκσαιρ όπου υπήρχε Ερευνητικό Εργαστήριο Ατομικών Όπλων. Από το 1960 η φορά της πορείας αντιστρέφεται: ξεκινούν από το Όλντερμάστον και καταλήγουν στο Λονδίνο. Οι πορείες γίνονταν κάθε Πάσχα και κρατούσαν περισσότερες από μία ημέρες, καθώς η απόσταση είναι 52 μίλια, δηλ. πάνω από 80 χιλιόμετρα. Οι πορείες γίνονταν το τετραήμερο του Πάσχα.Το Πάσχα, εκείνη τη χρονιά  του 1963, συνέπιπτε με το Ορθόδοξο Πάσχα. Στις 14 Απριλίου του 1963, ο Λαμπράκης πήρε μέρος στην  αντιπολεμική πορεία, που διοργάνωσε στην Αγγλία η επιτροπή των 100 προσωπικοτήτων με επικεφαλής τον νομπελίστα λόρδο Bertrand Rassel, φιλόσοφο και μαθηματικό. Ο Λαμπράκης εκπροσώπησε την ΕΕΔΥΕ  με  τον Μανώλη Γλέζο, τον Λεωνίδα Κύρκο, τη Γιούλια Λιναρδάτου, την Μπέτυ Αμπατιέλου τη σύζυγό του Ρούλα κ.ά.Το ξεκίνημα έγινε από τον Όλτερμάστον και μετά από πορεία 3 ημερών τερμάτισαν στη Τραφάλγκαρ Σκουέαρ του Λονδίνου. Η πορεία του 1963 σημαδεύεται από ένα γεγονός: τις μέρες της πορείας, μια οργάνωση, οι «Κατάσκοποι της ειρήνης» δίνουν στη δημοσιότητα τις θέσεις των μυστικών πυρηνικών καταφυγίων που προορίζονταν για περιφερειακές έδρες της κυβέρνησης σε ενδεχόμενο πυρηνικό πόλεμο. Καθώς το μπούνκερ αρ. 6 βρίσκεται όχι μακριά από τη διαδρομή της πορείας, 1.000 διαδηλωτές παρεκκλίνουν, αγνοώντας τις εκκλήσεις των διοργανωτών, και το αποκαλύπτουν, προκαλώντας πολιτικό σκάνδαλο.




 Η πρώτη Πορεία Ειρήνης

Η πρώτη Πορεία Ειρήνης, που απαγορεύτηκε απ' την αστυνομία, είχε διοργανωθεί από την ΕΕΔΥΕ σε στενή συνεργασία με τη νεοσύστατη "Κίνηση Νέων για τον Πυρηνικό Αφοπλισμό ' Μπέρτραντ Ράσσελ'", που τελούσε υπό την αιγίδα του λόρδου Rassel και έγινε με πρωτοβουλία του αείμνηστου Μιχάλη Περιστεράκη, φοιτητή Νομικής, ο οποίος ανέλαβε πρόεδρος. Γραμματέας ανέλαβε ο Νίκος Κιάος, φοιτητής του φυσικού τμήματος της Φυσικομαθηματικής Σχολής.
Η πορεία ορίστηκε να γίνει στις 21 Απριλίου 1963 αλλά η τότε κυβέρνηση του Κ. Καραμανλή φρόντισε να την απαγορεύσει, παρά το γεγονός ότι τέτοιες εκδηλώσεις γίνονταν σε ολόκληρη την Ευρώπη, όπως στη Δυτική Γερμανία, στο Ολντερμάστον της Αγγλίας και αλλού και το αντιπυρηνικό κίνημα λάμβανε τεράστιες διαστάσεις.
Η αστυνομία είχε απαγορεύσει αυστηρά την προσέγγιση στον Τύμβο και ο λόρδος Rassel για να ακυρωθεί η απαγόρευση δήλωσε στα ΜΜΕ στο Λονδίνο ότι θα κατέβει στην Αθήνα να πάρει μέρος στην πορεία. Ο υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας, Ευ. Αβέρωφ, αν δεν κάνω λάθος, του διαμήνυσε μέσω του ελληνικού Τύπου να μην το επιχειρήσει γιατί θα συλληφθεί στο αεροδρόμιο και θα απελαθεί πάραυτα. Κι ο λόρδος έστειλε τον γραμματέα του, Πάτρικ Ποτλ

Η Χωροφυλακή προσπαθεί να εμποδίσει το Γρηγόρη Λαμπράκη στη Μαραθώνεια πορεία τουΚύρια κυβερνητική επιχειρηματολογία εναντίον της πορείας ήταν ο πρωτόγονος αντικομμουνισμός, ενώ σε σταθερό μοτίβο εκτοξεύονταν απειλές πως οι διωκτικές αρχές θα αντιδρούσαν κατασταλτικά και θα συνελάμβαναν όχι μόνο τους Ελληνες αλλά και όσους ξένους έρχονταν στη χώρα μας για να συμμετάσχουν στη φιλειρηνική αυτή εκδήλωση. Παράλληλα, με κυβερνητική εντολή η Αστυνομία και η Χωροφυλακή ανακοίνωσαν ότι για τις 21 Απριλίου, για την ημέρα δηλαδή που θα πραγματοποιούνταν η πορεία, απαγορευόταν κάθε συγκέντρωση σε ανοιχτό χώρο, σε ολόκληρη τη χώρα. Τέλος, οι ιδιοκτήτες πούλμαν δέχτηκαν ανοιχτές πιέσεις να μη διαθέσουν μέσα για τη μεταφορά των φιλειρηνιστών στους χώρους συγκέντρωσης. Οσοι δε, είχαν κλείσει συμφωνίες υποχρεώθηκαν να τις ακυρώσουν.

Την 21η Απριλίου του 1963, η πρωτεύουσα βρισκόταν «επί ποδός πολέμου», ενώ «διά πρώτην φοράν τα περίφημα Τάγματα Ασφαλείας ενεφανίσθησαν επισήμως εις διαφόρους περιοχάς περί τον Μαραθώνα, έτοιμα προς δράσιν εις περίπτωσιν ανάγκης. Ακόμα και ναύται του Λιμενικού εχρησιμοποιήθησαν διά τη φρούρησιν της παραλίας του Μαραθώνος, διά τον φόβον προφανώς... αποβάσεως των οπαδών του Συνδέσμου "Μπέρτραντ Ράσσελ"». Η περιοχή του Μαραθώνα εφρουρείτο από δύναμη πάνοπλων ανδρών της Χωροφυλακής, που  υπερέβαινε τους 3.000.

Η αστυνομία είχε στήσει το στρατηγείο της στην Αστυνομική Διεύθυνση Αθηνών με επικεφαλής τον Διευθυντή Αστυνομίας Αθηνών Καραμπέτσο και τον Διοικητή Ασφαλείας Καραχάλιο. Εκεί βρισκόταν από το πρωί της 21ης Απριλίου και ο αντιεισαγγελέας Ροδόπουλος. Η Χωροφυλακή είχε στήσει το στρατηγείο της στην Αγία Παρασκευή, στα γραφεία της Διοίκησης Χωροφυλακής Αθηνών, με επικεφαλής τον ανώτερο διοικητή Χωροφυλακής προαστίων Τομαρά. Εκεί είχε εγκατασταθεί και ο αντιεισαγγελέας Χατζής.

Για να εμποδίσουν το λαό να πάρει μέρος στην πορεία ειρήνης, οι αστυνομικές δυνάμεις έκαναν εξονυχιστικούς ελέγχους στους πολίτες που πλησίαζαν τα μπλόκα, προχωρούσαν σε συλλήψεις, σε σωματικές έρευνες, απαγόρευαν την κίνηση των Ι.Χ., δεν επέτρεπαν σε κανένα να πλησιάσει προς την απαγορευμένη περιοχή.Καθώς όμως οι πεζοπόροι συνέρρεαν στη συμβολή των λεωφόρων Αλεξάνδρας και Κηφισίας, στους Αμπελόκηπους, η αστυνομία έκανε απροκάλυπτα γενική έφοδο.Οι συλληφθέντες ήταν πάνω από 2.000, μεταξύ αυτών και ο Ποτλ, ενώ πάρα πολλοί τραυματίστηκαν.
Ο Γρηγόρης Λαμπράκης ξεκίνησε αξημέρωτα με το αυτοκίνητό του. Μαζί του ήταν η γυναίκα του Ρούλα, η Γιούλα Λιναρδάτου και ο Κύπριος ποιητής Τεύκρος Ανθίας, ο οποίος ζούσε τότε στο Λονδίνο και είχε έρθει μαζί με τον Λαμπράκη μετά το τέλος της πορείας του Όλντερμάστον.

Ο Λαμπράκης, εκμεταλλευόμενος τη βουλευτική του ιδιότητα, κατάφερε με πολλή υπομονή και επιμονή να διασπάσει τα αστυνομικά μπλόκα και να φτάσει στον ΤύμβοΟ Λαμπράκης έλεγε μονολεκτικά "βουλευτικό" και προχωρούσε χωρίς να περιμένει απάντηση. Αλλού πάλι πατούσε τη μίζα και περνούσε με αστραπιαία ταχύτητα από τους ελέγχους». Τελικά, ύστερα από πλήθος εμποδίων, προκλήσεων και απαγορεύσεων, ο Λαμπράκης κατάφερε να υψώσει στον τύμβο του Μαραθώνα το λάβαρο του αγώνα για τον αφοπλισμό, που κουβαλούσε μαζί του. Κι αφού μίλησε για την ειρήνη στο μόνο ακροατήριο που του επιτράπηκε να έχει, δηλαδή στους εκατοντάδες χωροφύλακες που είχαν ζώσει τον Τύμβο, ξεκίνησε συμβολικά την πορεία από τον Μαραθώνα προς την Πνύκα.

Ο Γρηγόρης Λαμπράκης με τον Α. Μαμωνά


Στη Νέα Μάκρη προστέθηκαν τρία παλικάρια ως συνοδοί: οι Ανδρ. Μαμωνάς, Παντ. Γούτης και Μπ. Παπαδόπουλος.Αλλοτε τρέχοντας και άλλοτε οδοιπορώντας με αναπεπτάμενο το πανό και κάτω από τις απειλές χωροφυλάκων και παρακρατικών, με συχνές στάσεις και συμπλοκές κατάφερε να φτάσει ως τη διασταύρωση της Ραφήνας.
Εκεί οι αρχές ασφαλείας και οι τραμπούκοι  θα επιχειρήσουν να τον σταματήσουν και να τον σύρουν για τα... περαιτέρω στο παρακείμενο δάσος, αλλά η προσπάθειά τους θα αποτύχει χάρη στην επέμβαση όσων τον συνοδεύουν, των δημοσιογράφων και κατοίκων της περιοχής. Ο Λαμπράκης και οι συνοδοί του θα συνεχίσουν. Κοντά στο Πικέρμι  θα μαζέψει λίγα αγριολούλουδα και θα τα τοποθετήσει στο μνημείο των απαγχονισθέντων από τους Γερμανούς. Οι χωροφύλακες θα τα τσαλαπατήσουν. Μισό χιλιόμετρο παρακάτω θα συλληφθούν όλοι, όσοι ακολουθούν τον ειρηνοδρόμο βουλευτή και θα επιβιβασθούν με τη βία σε καμιόνια. Κοντά στο Χαρβάτι θα συλληφθεί και ο Λαμπράκης. Στην πραγματικότητα θα απαχθεί, θα επιβιβασθεί βιαίως σε καμιόνι κι αφού τον περιπλανήσουν στα χωριά της Νέας Μάκρης και Μαραθώνα, στο Σούλι, στο Γραμματικό και το Καπανδρίτι, μέσω της οδού Τατοΐου, ύστερα από μια διαδρομή τρεισήμισι ωρών, θα τον εγκαταλείψουν στη Νέα Ιωνία.
Μετά την απελευθέρωσή του από τα αστυνομικά όργανα, ο Γρ. Λαμπράκης θα στείλει τηλεγράφημα προς τον πρωθυπουργό Κ. Καραμανλή, προς τον υφυπουργό Εσωτερικών, προς τον πρόεδρο της Βουλής και τους αρχηγούς των κομμάτων, προς την ΕΕΔΥΕ και το Σύνδεσμο «Μπ. Ράσσελ», στο οποίο έλεγε:

«Ο πόθος του δημοκρατικού λαού μας διά πορείαν ειρήνης από τον Μαραθώνα εις Αθήνας επραγματοποιήθη. Εκκινήσας από την κορυφήν του Τύμβου του Μαραθώνος, συνελήφθην εις το 28ον χιλιόμετρον και βιαίως επετάχθην εις στρατιωτικόν φορτηγόν αυτοκίνητον, κρατηθείς παρανόμως, αντισυνταγματικώς επί 3 1/2 ώρας. Εντολή του αντισυνταγματάρχου Πιστόλη και του ταγματάρχου Βραδή, φρουρούμενος υπό οκτώ χωροφυλάκων, με περιόδευσαν κατά γκανγκστερικόν τρόπον ώσπερ κατάδικον κοινού ποινικού δικαίου εις τα χωρία Ν. Μάκρη, Μαραθώνα, Σούλι, Γραμματικόν, Καπανδρίτι, Τατόιον όπου και με εγκατέλειψαν. Διαμαρτύρομαι εντονότατα διά την παράνομον κράτησίν μου, διά τη σκαιάν και βάναυσον συμπεριφοράν των μοιράρχων Φωτίου Τζουμάνη, Ιωάννου Λεοντσαράκου, ανθυπασπιστού, Τάκη Χαραλαμπόπουλου, Χωροφύλακος Ρ147, Αντωνίου Λαγοπάτη μοιράρχου και Αθανασίου Λαγοπάτη Ταγματάρχου, εναντίον των οποίων υποβάλλω μήνυσιν διά επενεχθείας ταλαιπωρίας μου. Δυστυχώς, διεπίστωσα ότι η Δημοκρατία δεν υπάρχει εις την Ελλάδα όταν εκλεκτοί του λαού κυριολεκτικώς καταρρακώνονται».

Στη συνέχεια ο Γρ. Λαμπράκης δήλωσε στον Τύπο: «Η πορεία ειρήνης, έστω και συμβολικά έγινε, μολονότι η κυβέρνησις έλαβε μέτρα που ούτε στην κατοχή είχαμε γνωρίσει. Ακολουθώντας πολιτική βάσεων και πυρηνικών υποβρυχίων "Πολάρις" δε θέλησε να επιτρέψη στο λαό να εκδηλώση τη θέλησί του για ειρήνη. Δεν το κατόρθωσε»


Υπόθεση Αμπατιέλου


Ο Λαμπράκης μετά την πορεία ξαναφεύγει για Λονδίνο, πιθανότατα μαζί με τον Κύπριο ποιητή Ανθία. Η Φρειδερίκη, που είχε αναγκαστεί να μείνει μερικές μέρες σε κάποια βασιλική κατοικία στην εξοχή, για να γλιτώσει τις συνεχείς διαδηλώσεις, επιστρέφει στο Λονδίνο και γίνεται πάλι στόχος των διαδηλωτών. Στις 28 Απριλίου, ο Λαμπράκης επισκέπτεται το ξενοδοχείο Κλάριτζες μαζί με την Μπέτυ Αμπατιέλου και ζητάει ακρόαση από τη βασίλισσα. Δεν γίνεται δεκτός. Δίνει συνέντευξη τύπου όπου δηλώνει ότι στην Ελλάδα κυβερνάει όχι ο πρωθυπουργός, όχι ο βασιλιάς, αλλά η βασίλισσα. Γυρίζοντας πίσω η Φρειδερίκη φαίνεται πως είπε κάτι σαν «Δεν θα με απαλλάξει κανείς από αυτόν»;

Tο τελευταίο δεκαήμερο του Απριλίου 1963, κατά τη διάρκεια ανεπίσημης επισκέψεως της βασίλισσας Φρειδερίκης στο Λονδίνο για να παραστεί στους γάμους της πριγκίπισσας Αλεξάνδρας του Κεντ μετά του κ. Άγκους Ότζιλβυ. Η Φρειδερίκη, που συνοδευόταν από την κόρη της Ειρήνη, βγαίνοντας από το ξενοδοχείο «Κλάριτζες» που είχε καταλύσει, βρέθηκε αντιμέτωπη με διαδηλωτές, που κρατούσαν πινακίδες με συνθήματα υπέρ της απελευθερώσεως των Ελλήνων πολιτικών κρατουμένων. Επί κεφαλής των διαδηλωτών ήταν η Μπέτυ Αμπατιέλου - Μπάρτλετ, Αγγλίδα σύζυγος Έλληνα συνδικαλιστή καταδικασμένου σε ισόβια δεσμά, ο οποίος σάπιζε στις ελληνικές φυλακές 16 ολόκληρα χρόνια, παρά τις περγαμηνές που διέθετε για τη συμβολή του στον συμμαχικό αγώνα. Στην πινακίδα της Αμπατιέλου ήταν γραμμένη η φράση: «Βασίλισσα Φρειδερίκη, απελευθέρωσε το σύζυγό μου».
Η Φρειδερίκη έντρομη επιχείρησε να οπισθοχωρήσει. Αλλά μια ομάδα διαδηλωτών την περικύκλωσε και της ζητούσε θορυβωδώς να τερματίσει το μαρτύριο των πολιτικών κρατουμένων. Φαίνεται ότι οι διαδηλωτές δεν ετήρησαν με σχολαστικότητα το σεβασμό που το πρωτόκολλο απαιτεί για το πρόσωπο της σεπτής βασίλισσας. Ο Βρετανός σωματοφύλακας της Φρειδερίκης απωθήθηκε βίαια.
Η Αμπατιέλου την έπιασε γερά από τους ώμους, εμποδίζοντάς την να φύγει. Και κάποια άλλη δεν δίστασε να της δώσει μια ελαφριά κλωτσιά. Μερικοί την έφτυσαν. Τέλος, η «Γερμανίδα μαντάμ Νου» (όπως την αποκαλούσαν) κατόρθωσε να ξεφύγει από τον κλοιό και άρχισε να προχωρεί. Την ακολουθούσε όμως από κοντά ένας όμιλος διαδηλωτών, που κουνούσε τις πινακίδες και προσαγόρευε την στραπατσαρισμένη μεγαλειοτάτη με εκφράσεις που δεν είχαν ποτέ ακουστεί στην Αυλή της οδού Ηρώδου του Αττικού. Στην αμηχανία της η Φρειδερίκη, τρέχοντας μπήκε σε μια πάροδο, η οποία όμως ήταν αδιέξοδος. Πανικόβλητη χτύπησε το κουδούνι του πρώτου, μετά τη στροφή, σπιτιού και όταν η πόρτα άνοιξε εισόρμησε. Ο ένοικος του σπιτιού που παρουσιάστηκε άκουσε με κατάπληξη ότι η άγνωστη γυναίκα που μπήκε σπίτι του ήταν η κραταιά βασίλισσα της Ελλάδας και παρακαλούσε να παραμείνει εκεί επ' ολίγον... Φιλοφρονέστατος ο Βρετανός παρέσχε το ζητηθέν άσυλο, ωσότου επανεμφανίστηκε ο Άγγλος ντέτεκτιβ, ο οποίος εβεβαίωσε ότι είχαν αποκατασταθεί «συνθήκες ασφαλείας».

Πρέπει να σημειωθεί ότι πριν από το επεισόδιο η Αμπατιέλου εξ ονόματος των διαδηλωτών είχε ζητήσει να γίνει δεκτή από τη βασίλισσα για να της επιδώσει υπόμνημα υπέρ των πολιτικών κρατουμένων. Αλλά η Φρειδερίκη, μη μπορώντας να συνηθίσει στην ιδέα ότι βρισκόταν έξω από τα όρια του ελληνικού αστυνομικού κράτους, παρήγγειλε ιταμά με την υπηρεσία της ότι αρνείται να τη δεχτεί και αρνείται να πάρει το υπόμνημά της. Η Αμπατιέλου ζήτησε τότε να γίνει δεκτή από τον αυλάρχη Δημήτριο Λεβίδη. Αλλά και αυτός αντέταξε την ίδια κατηγορηματική άρνηση.
Την επομένη συνέβη κάτι που ήταν πολύ χειρότερο. Η Αμπατιέλου μετέβη στον πύργο του Ουίνδσωρ και ζήτησε να επιδώσει προσωπική επιστολή προς τη βασίλισσα της Μ. Βρετανίας. Η Ελισάβετ, αν και γνώριζε λεπτομερώς τα επεισόδια του «Κλάριτζες», αν και είχε πληροφορηθεί την άρνηση της Φρειδερίκης να δεχθεί το υπόμνημα, ωστόσο δέχτηκε την επιστολή της Αμπατιέλου. «Σας ικετεύω  - έγραφε - εν ονόματι της ανθρωπότητος όπως επέμβετε στη βασίλισσα της Ελλάδος, ο λόγος της οποίας θα ήτο αμέσως επαρκής διά την άμεσον απόλυσιν του συζύγου μου, ο οποίος είχεν αφιερώσει εαυτόν κατά τον πόλεμον εις την συμμαχικήν υπόθεσιν».
Η Φρειδερίκη είχε πάρει από τη βασίλισσα της Αγγλίας ένα μάθημα δημοκρατικής συμπεριφοράς, που θα της έκαιγε το μάγουλο για πολύ καιρό.
Το πρώτο επεισόδιο είχε λάβει χώρα στις 21 Απριλίου. Στις 22 σημειώθηκε και δεύτερο επεισόδιο, χωρίς χειροδικίες αυτή τη φορά.
Η παραμονή όμως της Φρειδερίκης στη βρετανική πρωτεύουσα είχε καταντήσει εφιαλτική. Σαν κυνηγημένος κακοποιός αναγκαζότανε να μπαίνει και να βγαίνει στο ξενοδοχείο από μια μικρή πόρτα που χρησιμοποιούσε το υπηρετικό προσωπικό. Και τις νύχτες, όταν διπλοκλειδωμένη στο διαμέρισμά της και με σπασμένα νεύρα παραμέριζε την κουρτίνα του παράθυρου, διέκρινε στο πεζοδρόμιο του «Κλάριτζες» τη σιωπηλή σκιά της Αμπατιέλου — που έκανε «αγρυπνίες διαμαρτυρίας» — να βηματίζει επί κεφαλής των διαδηλωτών: Και σαν ξυπνούσε από εφιάλτες στη διάρκεια της νύχτας να την πάλι εκεί στο σκοτάδι αυτή η καταραμένη γυναίκα με την πινακίδα και το σκληρό βλέμμα... Βέβαια εδώ ήταν Λονδίνο. Και η βασίλισσα των Ελλήνων, έξω από τον «τόπο της», αισθανότανε τόσο ανίσχυρη... Στην Αθήνα! Έλα εκεί... Και τότε τα λέμε... Όχι εδώ.
Προτού εγκαταλείψει τη βρετανική πρωτεύουσα η  Φρειδερίκη πήρε ακόμη ένα μάθημα δημοκρατικής αγωγής. Αγγλικό δικαστήριο αθώωσε 16ετη Κύπριο, ο οποίος είχε παραπεμφθεί με την κατηγορία της «αναρμόστου συμπεριφοράς» προς την βασίλισσα της Ελλάδας. Ο αστυνόμος που τον συνέλαβε κατέθεσε ότι ο κατηγορούμενος «κρατούσε τη χειρολαβή της θύρας του βασιλικού αυτοκινήτου και εφαίνετο ως να προσεπάθει να εισέλθει εις αυτό». Εν συνεχεία, κτύπησε το τζάμι του αυτοκινήτου, έδειξε στη βασίλισσα την πινακίδα του και χρησιμοποίησε «υβριστικάς εκφράσεις».
Ο Άγγλος δικαστής αιτιολογώντας την αθωωτική του απόφαση είπε ότι «καταδίκη του νεαρού διαδηλωτή θα ήταν αντίθετη με την επικρατούσαν εις την χώραν ελευθερίαν του λόγου». Και πρόσθεσε: «Οιοσδήποτε πολίτης ημπορεί όχι μόνον να ομιλεί προς μίαν Βασίλισσαν, αλλά και να εκφράζει τας γνώμας του προς αυτήν με πινακίδας, έστω και αν αι γνώμαι είναι δυσάρεστοι δια την βασίλισσαν. Εις μίαν χώραν εις την οποίαν υπάρχει πλήρης ελευθερία λόγου, κατέληξε, η πράξις του κατηγορουμένου δεν συνιστά αδίκημα».
Οι οδυνηρές εμπειρίες της Φρειδερίκης δεν είχαν τέλος. Η πολιορκία του «Κλάριτζες» συνεχιζότανε μέρα-νύχτα. Σε μια από τις «αγρυπνίες διαμαρτυρίας» πήραν μέρος και οι Βρετανοί βουλευτές Άντονυ Γκρήνγουντ, Μπάρμπαρα Καστλ, Φένερ Μπρογκουέι και Τζων Τάνκιν. Η Αμπατιέλου είχε γίνει το πρόσωπο της ημέρας με καθημερινές συνεντεύξεις στον τύπο και εμφανίσεις στη βρετανική τηλεόραση. Οι εφημερίδες του Λονδίνου αφιέρωσαν δηκτικώτατα άρθρα . Για την «ανεπιθύμητη» βασίλισσα και επέκριναν με δριμύτητα τον υπουργό των Εξωτερικών λόρδο Χιούμ, ο οποίος, έπειτα από ικετευτικά διαβήματα των Αθηνών, εδέησε να «εκφράση την λύπην του» για τα επεισόδια. Και σαν να μην έφθαναν όλα αυτά, ο Έλληνας πρεσβευτής στο Λονδίνο Μιχαήλ Μελάς, επιτιμηθείς σκαιότατα από τη βασίλισσα για έλλειψη προβλεπτικότητας, υπέστη καρδιακή προσβολή.
Ο τελευταίος πονοκέφαλος της Φρειδερίκης στο Λονδίνο ήταν η ξαφνική εμφάνιση εκεί του ανεξαρτήτου βουλευτή της αριστεράς Γρηγόρη Λαμπράκη.


Η Φρειδερίκη με τα αδέλφια της
ως μέλη της χιτλερικής νεολαίας

Φανατικός αντίπαλος του παλατιού και της δεξιάς ο Λαμπράκης μόλις πληροφορήθηκε στην Αθήνα τα επεισόδια πήρε το πρώτο αεροπλάνο και έφθασε στην αγγλική πρωτεύουσα. Στο «Κλάριτζες» συναντήθηκε με την Αμπατιέλου και τους άλλους διαδηλωτές.

Ο ερχομός του Έλληνα βουλευτή αναζωογόνησε το ρεύμα εχθρότητας προς τη βασίλισσα και αύξησε το πλήθος των διαδηλωτών. Ενώ η Αμπατιέλου μίλαγε με δημοσιογράφους στην είσοδο του ξενοδοχείου, ο Λαμπράκης μπήκε μέσα και συναντήθηκε με τον υπασπιστή του διαδόχου Αρναούτη, από τον οποίο εζήτησε να καθορίσει συνάντησή του με τη βασίλισσα.
Έπειτα από είκοσι λεπτά ο Αρναούτης επέστρεψε από τα διαμερίσματα της Φρειδερίκης. Η απάντηση της μεγαλειοτάτης ήταν αρνητική...«Είναι αγύριστο κεφάλι», είπε χαρακτηριστικά ο Αρναούτης στο Λαμπράκη.
Την ίδια μέρα ο Έλληνας βουλευτής προέβη σε δηλώσεις και έδωσε συνεντεύξεις. Με μεγάλους τίτλους ο βρετανικός τύπος πρόβαλε το ότι: «Στην Ελλάδα δεν κυβερνά η κυβέρνηση, ούτε ο βασιλεύς. Αλλά η βασίλισσα Φρειδερίκη!».

Ο εκνευρισμός της Φρειδερίκης για όλα τα δεινοπαθήματα και τις ταπεινώσεις είχε φθάσει στην αποκορύφωσή του. Την άλλη μέρα, βγαίνοντας πάλι από την πόρτα υπηρεσίας του «Κλάριτζες», έσπευδε προς το αεροδρόμιο. Ολοταχώς στην Αθήνα.... Από το αεροπλάνο τηλεγραφούσε στην ελληνική κυβέρνηση: «Δεν θέλω υποδοχές»

Η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη

Το πολιτικό σύστημα την περίοδο αυτή βρίσκεται σε κρίση και υπάρχει μεγάλη κοινωνική αναταραχή, αφού συνεχίζει να λειτουργεί και να δρα με όρους μετεμφυλιοπολεμικούς. Κάθε φιλειρηνική κίνηση είναι απαγορευμένη. Η Επιτροπή για τη Διεθνή Υφεση και την Ειρήνη, σχεδόν παράνομη και το κλίμα ψυχροπολεμικό.Η κυβέρνηση Καραμανλή, που έχει προκύψει με τις εκλογές της βίας και της νοθείας το 1961, πραγματικός μοχλός εξυπηρέτησης και των αμερικανικών συμφερόντων όπως και της άρχουσας τάξης της Ελλάδας, προσπαθεί να συμβάλει αποφασιστικά στην προώθηση των αμερικάνικων σχεδίων.Οι Αμερικανοί εκείνη την εποχή υπονομεύουν την παγκόσμια ειρήνη. Η ευρύτερη περιοχή γύρω από την Ελλάδα έχει γεωστρατηγική γι' αυτούς σημασία, αφού είναι δίπλα στη Μέση Ανατολή, τα πετρέλαια της οποίας ήταν πάντα στο στόχαστρό τους. Η ίδια η Ελλάδα έχει ιδιαίτερη σημασία. Ακριβώς γιατί, εκτός από τα πετρέλαια, υπάρχει η ΕΣΣΔ και το σοσιαλιστικό στρατόπεδο, που εμποδίζουν τα ιμπεριαλιστικά σχέδια. Η Ελλάδα είναι προγεφύρωμα του ιμπεριαλισμού στην πάλη του κατά του σοσιαλισμού, αφού τα βόρεια σύνορά μας ήταν σύνορα ιμπεριαλισμού - σοσιαλισμού. Τη συγκεκριμένη δε χρονική περίοδο, οι Αμερικανοί στη Μεσόγειο προσπαθούν να εγκαταστήσουν πυρηνικά πυραυλικά συστήματα τύπου «Polaris». Παράλληλα, το ΝΑΤΟ προσπαθεί να στεριώσει και να επεκτείνει σε διάφορα σημεία της χώρας μας τις βάσεις του.   Σε αυτές τις συνθήκες, ο Γρ. Λαμπράκης θα βρεθεί στη Θεσσαλονίκη προκειμένου να μιλήσει σε συγκέντρωση της Επιτροπής για τη Διεθνή Ύφεση και Ειρήνη με θέμα: «Ειρήνη και αφοπλισμός διά τον κόσμον ολόκληρον και διά την Ελλάδα»

Η συγκέντρωση πραγματοποιήθηκε τελικά στα γραφεία του Δημοκρατικού Συνδικαλιστικού Κινήματος - αρχικά είχε οριστεί στο «Πικαντίλλυ», αλλά την παραμονή ο ιδιοκτήτης του δεν το επέτρεψε, λόγω έντονων πιέσεων που δέχτηκε από τα όργανα του κράτους.Η συγκέντρωση πραγματοποιήθηκε τελικά στα γραφεία του Δημοκρατικού Συνδικαλιστικού Κινήματος   Την ώρα που ο Λαμπράκης κατευθύνεται προς τα γραφεία για την έναρξη της εκδήλωσης βρίσκεται σε εξέλιξη αντισυγκέντρωση. Πλήθος παρακρατικών και αστυνομικών με πολιτικά είχαν καταλάβει τα γειτονικά πεζοδρόμια, φωνάζοντας συνθήματα και προπηλακίζοντας όσους προσέρχονταν στην αίθουσα. Αν και μεγάλος αριθμός ένστολων αστυνομικών βρίσκεται γύρω από το χώρο που πραγματοποιείται η συγκέντρωση, παρά τις διαμαρτυρίες των οργανωτών και του ίδιου του Λαμπράκη δεν λαμβάνουν κανένα μέτρο για την απώθηση των παρακρατικών.Μπροστά στην είσοδο ένας παρακρατικός επιτίθεται στον Λαμπράκη και τον χτυπά στο κεφάλι. Οι αστυνομικοί  παρακολουθούν. Οι παρακατικοί κάνουν επίθεση. Προσπαθούν να μπουν μέσα στο κτίριο.Με δυσκολία, οι φίλοι της ειρήνης καταφέρνουν να κλείσουν τη σιδερένια εξώπορτα. Ο Ρηγόπουλος μένει έξω. Οι παρακρατικοί προσπαθούν να ανοίξουν την πόρτα. Ο Λαμπράκης ανεβαίνει στον τρίτο όροφο. Λίγο πριν αρχίσει η συγκέντρωση, περιποιείται το τραύμα του. Οταν αρχίζει την ομιλία του και ακούγεται από τα μικρόφωνα, οι πέτρες πέφτουν βροχή από τους παρακρατικούς. Ο Λαμπράκης διακόπτει την ομιλία του: 

«Προσοχή, προσοχή. Εδώ βουλευτής Λαμπράκης. Ως εκπρόσωπος του έθνους και του λαού, καταγγέλλω ότι υπάρχει σχέδιο δολοφονικής απόπειρας εναντίον μου και καλώ τον υπουργό Βορείου Ελλάδας, τον νομάρχη, τον εισαγγελέα, τον στρατηγό Χωροφυλακής Μήτσου, τον διευθυντή Αστυνομίας Πόλεων, τον διοικητή Ασφαλείας Θεσσαλονίκης να προστατεύσουν τη ζωή των συγκεντρωμένων φίλων της ειρήνης και τη ζωή μου...».

Η επίθεση κατά του βουλευτή Τσαρουχά

 Ο βουλευτής Καβάλας της ΕΔΑ Τσαρουχάς δεν είχε έρθει στη Συγκέντρωση. Βρισκόταν στα γραφεία του κόμματός του, όταν έφτασε  η φήμη για την απαγωγή του Ρουσσόπουλου. Έτρεξε αμέσως στη διεύθυνση της αστυνομίας, αναζητώντας τον συνταγματάρχη Καμουτσή, αλλά τον πληροφόρησαν ότι παρακολουθούσε τα πράγματα έξω από τη συγκέντρωση.
Τσαρουχάς
Ο βουλευτής Τσαρουχάς έφτασε εκεί και έψαχνε να βρει τον συνταγματάρχη, ο οποίος όμως φορούσε πολιτικά και δεν τον διέκρινε. Κατευθύνθηκε τότε στην είσοδο του κτιρίου και ήθελε να χτυπήσει την πόρτα για να του ανοίξουν. Μόλις είχε τελειώσει την ομιλία του ο Λαμπράκης και ακουγόταν η θύελλα των χειροκροτημάτων. Εκείνη τη στιγμή δέχτηκε από πίσω δυο γερά χτυπήματα στο κεφάλι από κάποιον άγνωστο που εξαφανίστηκε μέσα στο πλήθος. Ο Τσαρουχάς αισθάνθηκε να τρέχει το αίμα του. Κανείς δεν τον βοήθησε. Κανείς δεν στράφηκε κατά του δράστη. Τραυματισμένος ο βουλευτής απευθύνθηκε σε έναν ανθυπομοίραρχο εκεί κοντά:

«Με τραυμάτισαν. Πρέπει να μεταφερθώ με ασθενοφόρο. Έχω πάθει πριν από λίγον καιρό έμφραγμα του μυοκαρδίου και φοβάμαι. Βοηθήστε με σάς παρακαλώ».

Ο ανθυπομοίραρχος στράφηκε στον μοίραρχο Παπατριανταφύλλου κι έψαξαν να βρουν κανένα ιδιωτικό αυτοκίνητο. Κατά σύμπτωση εκείνη τη στιγμή περνούσε ένα άδειο ασθενοφόρο του σταθμού Α' Βοηθειών στο οποίο επιβίβασαν τον ματωμένο Τσαρουχά.
Από την είσοδο του κτιρίου μια ομάδα νεαρών αποσπάστηκε από τη μάζα των «αντιφρονούντων» και χύθηκε πάνω στον βουλευτή.Τον έσυραν έξω και τον κακοποίησαν σκληρά.

«Συζητούσαμε με τους αξιωματικούςΤότε ήρθε ένας ευσταλής μελαχρινός ιδιώτης και ντάκα, ντούκου, μπροστά τους, μου έδωσε τρία γερά χτυπήματα. Με χτύπησε και στο κεφάλι. Υστερα απομακρύνθηκε χωρίς να τον ενοχλήσει κανείς».



Ζαλισμένος από τα χτυπήματα και με επιβαρυμένη την καρδιά του, ζήτησε ασθενοφόρο για να διακομιστεί στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών. Το ασθενοφόρο τον παρέλαβε και λίγα μέτρα παρακάτω δύο χωροφύλακες το σταμάτησαν, παρά τις παραινέσεις του Τσαρουχά προς τον οδηγό να μη σταματήσει.
«Τότε, οι τραμπούκοι όρμησαν, έσπασαν με ξύλα τα τζάμια. Δυο - τρεις άντρες έπεσαν απάνω μου, φωνάζοντας "θα πεθάνεις!" και με χτυπούσαν όλοι μαζί στο κεφάλι, στο πρόσωπο, παντού. Με άρπαξαν ύστερα από χέρια και πόδια και με έσυραν. Με κατέβασαν από το αυτοκίνητο, μου έδωσαν κι άλλα χτυπήματα και έχασα τις αισθήσεις μου».

Δεν τον αποτέλειωσαν, γιατί καθώς τον χτυπούσαν ο "επικεφαλής" τους είπε: «Αφήστε τον! Δεν είναι αυτός!».

Στις 10.15 μ.μ. ο Λαμπράκης μαζί με τον  Πάτσα Τριανταφυλλίδη, Παπαδημητρίου, Καστρινό και Ρουσσόπουλο, κατεβαίνουν στην είσοδο. Ενας αξιωματικός τους σταματά και τους λέει να περιμένουν. Στο απέναντι πεζοδρόμιο, ο Λαμπράκης βλέπει τον συνταγματάρχη Καμουτσή. Προχωρεί και διαμαρτύρεται.
«Βλέπετε, συνταγματάρχα, αυτά τα σημάδια; Είναι από γροθιές εκείνων των ανθρώπων». «Λυπούμαι γι' αυτό, αλλά δεν το προλάβαμε. Τώρα σας συνιστώ να φύγετε με τα λεωφορεία που φέραμε για να μην έχουμε τα ίδια». «Σας ευχαριστούμε, αλλά δεν δεχόμαστε. Θα πάμε με τα πόδια». Ζητά προστασία. Ο αξιωματικός στην είσοδο του κτιρίου καλεί τον Λαμπράκη και 15 περίπου άλλους να φύγουν. Μόνον αυτοί.  Εν τω μεταξύ, η κυκλοφορία έχει απαγορευτεί. Ο Λαμπράκης προχωρεί προς το ξενοδοχείο «Κοσμοπολίτ».



Το τρίκυκλο

Στο μεταξύ ο Λαμπράκης με τους συνοδούς του συνέχιζαν την πορεία τους, όταν ξαφνικά ένα τρίκυκλο τρέχοντας ολοταχώς έπεσε πάνω τους. Παρέσυρε τον Λαμπράκη, τον έριξε χάμω και συνέχισε τον δρόμο του. Ένας άνθρωπος, εκτός του οδηγού, βρισκόταν στο αμάξωμα του τρίκυκλου. Ένας άλλος άνθρωπος πήδηξε αστραπιαία επάνω, μόλις χτύπησε τον Λαμπράκη.Ήταν ο Χατζηαποστόλου, ένας από τους συνοδούς του, που όπως δήλωσε αργότερα «ήταν κάτι σαν σωματοφύλακας του». Κι ενώ το τρίκυκλο έτρεχε ολοταχώς, ο Χατζηαποστόλου ρίχτηκε πάνω στον κοντόσωμο άνδρα του αμαξώματος.
Δεν δυσκολεύτηκε να τον εξουδετερώσει και τότε έπεσε πάνω στο κουβούκλιο του τρίκυκλου. Με τις γροθιές του χτυπούσε το κρυστάλλινο δεξί παράθυρο του οδηγού, για να τον αναγκάσει να σταματήσει. Το έσπασε γρήγορα, αλλά ο οδηγός εξακολουθούσε τον ξέφρενο δρόμο του. Τελικά όμως έστριψε στην οδό Τσιμισκή και στη διασταύρωση της με την Καρόλου Ντηλ σταμάτησε τόσο απότομα, ώστε στο αμάξωμα οι δύο αντίπαλοι πετάχτηκαν κάτω. Στο σημείο εκείνο της διασταύρωσης στεκόταν ο υποδιοικητής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας Θεσσαλονίκης Παν. Παρταλίδης, φορώντας τη στολή του. Και έκπληκτος αντιλήφθηκε μπροστά στα μάπα του τη συνέχεια της  σκηνής.Καθώς το τρίκυκλο στάθμευσε απότομα, εκείνος που βρισκόταν στο αμάξωμα έδωσε μια αιφνιδιαστική σπρωξιά στον Χατζηαποσιόλου και τον πέταξε έξω, κάνοντας τον να πέσει πάνω στην άσφαλτο. Ταυτόχρονα ο οδηγός, αφήνοντας τη μηχανή σε λειτουργία, πήδησε από τη θέση του κρατώντας στο χέρι του ένα κλομπ και άρχισε να χτυπά τον ξαπλωμένο Χατζηαποσιόλου, ο οποίος έβαλε τις φωνές ζητώντας βοήθεια. Τότε επενέβη ο Παν. Παρταλίδης. Άρπαξε τον οδηγό γερά από το μπράτσο, φωνάζοντας:«Σταμάτα να χτυπάς. Σε συλλαμβάνω...»
Η θέα της στολής επέδρασε αποφασιστικά. Ο οδηγός πραγματικά σταμάτησε το ξυλοκόπημα και έμεινε ακίνητος με το κλομπ στο χέρι, ενώ ο άλλος επιβάτης του τρίκυκλου το έβαζε στα πόδια.   Εκείνος συμμορφώθηκε σιωπηλός. Στο μεταξύ είχαν τρέξει μερικοί διαβάτες που παρακολούθησαν τη σκηνή, ενώ κατέφθασε και ο τροχονόμος χωροφύλακας Χαράλαμπος Ασπιώτης.
«Τι τρέχει εδώ;» ρώτησε.
«Αυτός χτυπούσε εκείνον», φώναξαν οι θεατές, δείχνοντας τον οδηγό και τον Χατζηαποστόλου, που τον βοηθούσαν να σηκωθεί.
Ο υποδιοικητής της Πυροσβεστικής το επιβεβαίωσε και του παρέδωσε τον οδηγό, ο οποίος τώρα φαινόταν πειθήνιος.
«Αυτός πρέπει να συλληφθή», του είπε.
«Γιατί τον χτυπούσες;» ρώτησε ο τροχονόμος.
Εκείνος δεν απάντησε, αλλά ο χωροφύλακας τον κρατούσε από το γιακά, ενώ του πήρε το κλομπ. Στο μεταξύ, ο Παν. Παρταλίδης είχε κατευθυνθεί σε ένα περίπτερο εκεί δίπλα και τηλεφώνησε στην Άμεσο Δράση. Σε λίγο κατέφθασε το υπ' αρ. ΕΒΧ 867 αυτοκίνητο της χωροφυλακής με επιβαίνοντα τον ενωμοτάρχη Απ. Γεωργακόπουλο. Ο τροχονόμος τού παρέδωσε τον κρατούμενο και το κλομπ λέγοντας:«Αδικος επίθεσις εναντίον εκείνου».
Ο ενωμοτάρχης πήρε τον αριθμό του τρίκυκλου: 43.981. Και, ενώ ο τροχονόμος οδηγούσε τον Χατζηαποστόλου στον σταθμό Α' Βοηθειών, το αυτοκίνητο της Άμεσης Δράσης παραλάμβανε τον οδηγό για να τον μεταφέρει στο 5ο Αστυνομικό Τμήμα. Εκεί διαπιστώθηκε αμέσως η ταυτότητα του. Ήταν κάποιος μεταφορέας Σπύρος Γκοτζαμάνης, 35 ετών, κάτοικος Τριανδρίας. Ο σύντροφος του πάνω στο όχημα ονομαζόταν Εμμ. Εμμανουηλίδης.





Ο ρόλος του Κατσούλη 

Στις 3 Ιούνη, 12 μέρες μετά το έγκλημα, αποκαλύφθηκε ότι ο οδηγός του τρίκυκλου Γκοτζαμάνης ήταν στέλεχος της παρακρατικής οργάνωσης του γερμανοντυμένου στην κατοχή Ξ. Γιοσμά, ενώ τη μεθεπόμενη βγαίνει στη φόρα πως ο συνεργός του Γκοτζαμάνη Εμμανουηλίδης ήταν έκτακτος χωροφύλακας κατά την υποδοχή του Ντε Γκωλ. Οι αποκαλύψεις διαδέχθηκαν η μια την άλλη, ο κλοιός άρχισε να σφίγγει για τους ενόχους.
Η έκθεση του αρεοπαγίτη Γεωργίου καταλόγιζε ευθύνες σε αξιωματικούς της χωροφυλακής όπως ο στρατηγός Μήτσου, ο Καμουτσής και άλλοι.
Κι όμως, ενώ για όλους τους αξιωματικούς της χωροφυλακής βγήκαν αρκετά στοιχεία -σχετικά με τη συμμετοχή τους στην υπόθεση Λαμπράκη- για έναν καταβάλονται προσπάθειες να αποκρυβεί ο ρόλος του. Είναι ο υπομοίραρχος Δημήτριος Κατσούλης, προϊστάμενος της "υπηρεσίας διώξης κομμουνισμού" της Εθνικής Ασφάλειας Θεσσαλονίκης και σύνδεσμος της ασφάλειας με την ΚΥΠ.
 "Είχαν χαλάσει τον κόσμο πάση θυσία να καλύψουν τον Κατσούλη, συνεχίζει την αφήγησή του ο Νίκος Τζένας.
Ο Κατσούλης ήταν ο πρώτος που πήγε στο τμήμα να δει τον κρατούμενο μετά τη δολοφονία Γκοτζαμάνη, ήταν ο άνθρωπος που αν και εκτός υπηρεσίας, στην αντισυγκέντρωση των "αντιφρονούντων" διέταζε ανωτέρους του μοιράρχους και ταγματάρχες ακόμη". Σύμφωνα με πολλές μαρτυρίες που θα δούμε και στη συνέχεια, ο Κατσούλης ήταν αυτός που κρατούσε την επαφή με όλες τις παρακρατικές ομάδες στη Θεσσαλονίκη. Αν και καταδικασμένος τελεσίδικα για την κλοπή της μοτοσυκλέτας του συνδικαλιστή φοιτητή Λάκη Μακρή, ο Κατσούλης όχι μόνο δεν αποτάχθηκε από την υπηρεσία αλλά αντίθετα πήρε προαγωγή και μετά τη δολοφονία του Λαμπράκη, αφού συγκαλύφθηκε ο ρόλος τους, μετατέθηκε στην Αθήνα, όπου τον βρίσκουμε επικεφαλής της δύναμης χωροφυλακής στη δίκη του ΑΣΠΙΔΑ. Είχε επίσης ενεργό ανάμιξη υπέρ της δικτατορίας και ανέπτυξε ιδιαίτερη δράση στα γεγονότα του Πολυτεχνείου, σύμφωνα και με την μαρτυρία του πράκτορα της ΚΥΠ Πίμπα. Αποστρατεύθηκε με το βαθμό του ταγματάρχη αμέσως μετά την Μεταπολίτευση.

Η οργάνωση '' Καρφίτσα ''

 Με πλούσιο ποινικό μητρώο οι δύο εκτελεστές του Γ. Λαμπράκη, Σ. Γκοτζαμάνης  και Ε. Εμμανουηλίδης , είχαν άμεσες διασυνδέσεις με το οργανωμένο παρακράτος της Θεσσαλονίκης.

Η Θεσσαλονίκη της εποχής ήταν φημισμένη για το παρακράτος. Η γεωγραφική της θέση απέναντι στον '' εκ Bορράν κομουνιστικόν κίνδυνον ''  και η προϊστορία της στον τομέα των πολιτικών δολοφονιών –όπως αυτή του Aμερικανού δημοσιογράφου Πολκ, η οποία  αποδόθηκε σε κομμουνιστές ενώ, κατά τα φαινόμενα, έγινε από παρακρατικούς και ανθρώπους του υποκόσμου– είχαν καταστήσει την πόλη επίκεντρο κάθε είδους παρακρατικών δραστηριοτήτων. H δεξαμενή των παρακρατικών είναι αστείρευτη: λούμπεν προλετάριοι που, για να κάνουν ένα μεροκάματο ή να έχουν έναν πάγκο μικροπωλητή, έπρεπε να τα έχουν καλά με τον χωροφύλακα· ακροδεξιοί κατάλοιπα του Eμφυλίου ή και συνεργάτες των Γερμανών που χρησιμοποιούν τον αντικομουνιστικό αγώνα ως την κολυμβήθρα του Σιλωάμ· μέλη του υποκόσμου τους οποίους είχε στο χέρι η Aσφάλεια.

Oι βασικοί κατηγορούμενοι στη δολοφονία του Λαμπράκη είναι χαρακτηριστικοί των κατηγοριών αυτών: ο οδηγός του τρίκυκλου Σπύρος Kοτζαμάνης το είχε αγοράσει με δάνειο, αλλά, για να το ξεπληρώσει, έπρεπε να κάνει κούρσες και εκτός Θεσσαλονίκης, πράγμα αδιανόητο χωρίς την άδεια της χωροφυλακής. Kλεφτοκοτάς τις ελεύθερες ώρες του, είχε βρεθεί πολλές φορές στο τμήμα κατηγορούμενος για κάθε είδους παραβάσεις, για να αφεθεί στη συνέχεια ελεύθερος από τον εκάστοτε διοικητή του τμήματος, που του εμφυσούσε το πιστεύω της εποχής: «Eγκληματίας ας είσαι, κλέφτης ας είσαι, κομουνιστής να μην είσαι». O συνεπιβάτης του τρίκυκλου Eμμ. Eμμανουηλίδης, ο άνθρωπος που, σύμφωνα με τους αυτόπτες μάρτυρες, έδωσε το δολοφονικό χτύπημα στον Λαμπράκη, έχει πλούσιο ποινικό μητρώο: βιασμοί, κλοπές και μια αποπλάνηση ανηλίκου το 1961.

     O Ξενοφών Γιοσμάς, πρόεδρος της παρακρατικής οργάνωσης Σύνδεσμος Aγωνιστών και Θυμάτων Eθνικής Aντιστάσεως και αξιωματικός του Γ' Pάιχ, ήταν τόσο ιδεολόγος ναζιστής, ώστε είχε ορκιστεί υπουργός στην κυβέρνηση Tσιρονίκου –μια κυβέρνηση-φάντασμα που ακολούθησε τους Γερμανούς μετά την αποχώρησή τους από την Eλλάδα! Kαταδικασμένος σε θάνατο για δωσιλογισμό, είχε αποφύγει την εκτέλεση της ποινής, βάζοντας την πείρα του στην υπηρεσία του αντικομουνιστικού αγώνα. Στα μαχητικά τμήματα της οργάνωσης του «φον Γιοσμά» ανήκε ο Γκοτζαμάνης. Tην Πρωτομαγιά του 1962 είχε επιτεθεί εναντίον μιας εργατικής συγκέντρωσης και, παρέα με ορισμένους ακόμη τραμπούκους, είχε καταδικαστεί για βιαιοπραγίες τον Iανουάριο του 1963.

Γκοτζαμάνης, Εμμανουηλίδης

Οι ηθικοί αυτουργοί 

Ηταν ο Γκοτζαμάνης και ο Εμμανουηλίδης οι μοναδικοί που ευθύνονται για τη θανάτωση του Λαμπράκη, όπως αποφάνθηκε το κακουργιοδικείο Θεσσαλονίκης με την υπ' αριθμό 241 του 1966 απόφασή του; Ή μήπως πίσω τους κρύφτηκαν επιμελώς οι πραγματικοί δολοφόνοι του αγωνιστή της ειρήνης, οι αληθινοί ένοχοι που οργάνωσαν, μεθόδευσαν κι εκτέλεσαν το τερατώδες εκείνο πολιτικό έγκλημα;Οχι πως οι δύο παρακρατικοί που πλήρωσαν τελικά τα σπασμένα της υπόθεσης, ο μεταφορέας Σπύρος Γκοτζαμάνης, ιδιοκτήτης του τρικύκλου που έγινε συνώνυμο της βίας και ο κατ' επάγγελμα "εθνικόφρων" Μανώλης Εμμανουηλίδης ήταν τίποτα λουλούδα για μύρισμα ή αμέτοχες Αρσακειάδες. Μα όπως έδειξε όλη η εξέλιξη εκείνης της ιστορίας, στις πλάτες των δύο αυτών φορτώθηκε η ευθύνη του... τροχαίου εκείνου εγκληματος. "Ενόχους συνεργείας εις πράξιν θανατηφόρου σωματικής βλάβης", έκρινε τους δύο επιβάτες του μοιραίου τρικύκλου το δικαστήριο, επιβάλοντας ποινές κάθειρξης 11 χρόνων στον Γκοτζαμάνη και 8,5 χρόνων στον Εμμανουηλίδη. Ενώ γλύτωναν όλα τα μικρά και μεγάλα "ψάρια":
Από τους αξιωματικούς της χωροφυλακής που είχαν κατηγορηθεί για συνέργεια στη δολοφονία και προσπάθεια συγκάλυψής της, μέχρι τους πιο πάνω από αυτούς. Και τελικά όλος εκείνος ο εσμός του παρακράτους και των μυστικών υπηρεσιών, ελληνικών και ξένων που βρίσκονταν πίσω από την οργάνωση της δολοφονίας του Γρηγόρη Λαμπράκη, ξέφευγε από την τσιμπίδα της δικαιοσύνης. Ποιοί είναι οι πραγματικοί ένοχοι της δολοφονίας του Γρηγόρη Λαμπράκη; Δικαιολογημένα στις 27 Ιούνη του 1963, με επιστολή του στο Λευκό Οίκο ο τιμημένος με το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης διάσημος Αμερικανός επιστήμονας Λίνους Πάουλιγκ, ρωτούσε: "Μπορεί ο πρόεδρος Κέννεντυ να διαβεβαιώσει τον αμερικανικό λαό ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ και η CIA δεν αναμίχθηκαν στην επίθεση κατά της συγκέντρωσης για την ειρήνη στη Θεσσαλονίκη, κατά την οποία δολοφονήθηκε ο Γρηγόρης Λαμπράκης;"    

Ανακρίσεις

Το χτύπημα κατά του Λαμπράκη προκάλεσε μια άνευ προηγουμένου πολιτική κρίση, με τα κόμματα της αντιπολίτευσης και το σύνολο του κεντρώου και αριστερού Τύπου να κάνουν λόγο από την πρώτη στιγμή για οργανωμένο σχέδιο δολοφονίας. Η επίσημη αστυνομική εκδοχή αντίθετα, ήταν ότι επρόκειτο για τροχαίο ατύχημα και αυτήν υιοθέτησε αρχικά και η κυβέρνηση της χώρας. Το κλίμα ήταν τεταμένο και την κηδεία του Λαμπράκη στην Αθήνα παρακολούθησε πλήθος 500.000 ανθρώπων, φωνάζοντας συνθήματα κατά της δολοφονίας.

Ήδη, στη Θεσσαλονίκη είχαν ξεκινήσει οι ανακρίσεις για το «ατύχημα», από τον ανακριτή Χρήστο Σαρτζετάκη και τον εισαγγελέα Δημήτριο Παπαντωνίου, υπό τη γενική εποπτεία του εισαγγελέα εφετών Παύλου Δελαπόρτα. Αργότερα ο Παπαντωνίου αντικαταστάθηκε από τον εισαγγελέα Στυλιανό Μπούτη. 

Αν και η ηγεσία της Xωροφυλακής Θεσσαλονίκης έκανε κάθε δυνατή προσπάθεια για να αποκρύψει κρίσιμα στοιχεία και να εκφοβίσει τους μάρτυρες, η ανακριτική ομάδα, παρά τις απροκάλυπτες παρεμβάσεις και πιέσεις, που δέχτηκε από τον τότε εισαγγελέα Αρείου Πάγου και μετέπειτα πρωθυπουργό της χούντας, Κωνσταντίνο Κόλλια,  κατόρθωσε να στοιχειοθετήσει ότι επρόκειτο για προμελετημένο έγκλημα και να αποκαλύψει τους ηθικούς αυτουργούς του. 
Έτσι, τους Γκοτζαμάνη και Εμμανουηλίδη ακολούθησαν τρανταχτά ονόματα της πανίσχυρης χωροφυλακής Θεσσαλονίκης, όπως οι Κωνσταντίνος Μήτσου, επιθεωρητής Βορείου Ελλάδος, Ευθύμιος Καμουτσής, διευθυντής αστυνομίας, Κωνσταντίνος Δόλκας και άλλοι οι οποίοι παραπέμφθηκαν για παράβαση καθήκοντος. 
Στους ηθικούς αυτουργούς συμπεριλαμβανόταν ο δοσίλογος Ξενοφών (Φον) Γιοσμάς, πρόεδρος της παρακρατικής οργάνωσης, μέλος της οποίας ήταν ο Γκοτζαμάνης και ο υπομοίραρχος Εμμανουήλ Καπελώνης, διοικητής του αστυνομικού τμήματος Τούμπας. Στο απυρόβλητο της δικαιοσύνης έμεινε ο υπομοίραρχος της Ασφάλειας Δημήτριος Κατσούλης, του τμήματος «Δίωξης Κομμουνιστών» ο οποίος την ημέρα του εγκλήματος (σύμφωνα με μαρτυρία του Εμμανουηλίδη και άλλων) είχε μιλήσει σε συγκέντρωση παρακρατικών στο 5ο Αστυνομικό Τμήμα Θεσσαλονίκης, δίνοντας οδηγίες για την «αντισυγκέντρωση» και τονίζοντας ότι «απόψε στόχος μας είναι ο Λαμπράκης».

Σημαντικό ρόλο στις αποκαλύψεις έπαιξε και η μαχητική έρευνα και αρθρογραφία τριών δημοσιογράφων που είχαν ανέβει στη Θεσσαλονίκη για να καλύψουν το θέμα: Του Γιώργου Ρωμαίου του Βήματος, του Γιάννη Βούλτεψη της Αυγής και του Δημήτρη Μπέρτσου,της τότε μεγάλης σε κυκλοφορία Ελευθερίας των Αθηνών. 




 
 Η δίκη

H δίκη των δολοφόνων ξεκινάει τον Οκτώβριο του 1966, επί κυβέρνησης Aποστατών, λίγο πριν από τη Dικτατορία. Στο εδώλιο του κατηγορουμένου θα καθίσουν τελικά τριάντα ένας παρακρατικοί και αξιωματικοί της Xωροφυλακής , οι τελευταίοι, όμως, κατηγορούνται, πλην ενός κατηγορούμενου ως ηθικού αυτουργού,  για το πλημμέλημα της παράβασης καθήκοντος. Η δίκη κράτησε 65.550 ώρες, οι μάρτυρες ήταν 165, οι συνήγοροι 20, η δικογραφία ζύγιζε 11 κιλά.

Η επίσημη αστυνομική εκδοχή  ήταν ότι επρόκειτο για τροχαίο ατύχημα και ήταν αυτή που αρχικά υιοθέτησε και η κυβέρνηση της χώρας. Στη Θεσσαλονίκη ξεκίνησαν ανακρίσεις από τον Χρήστο Σαρτζετάκη και τον εισαγγελέα Δημήτριο Παπαντωνίου, υπό τη γενική εποπτεία του εισαγγελέα εφετών Παύλου Δελαπόρτα. Η ηγεσία της Xωροφυλακής Θεσσαλονίκης έκανε κάθε δυνατή προσπάθεια για να αποκρύψει κρίσιμα στοιχεία και να εκφοβίσει τους μάρτυρες.

Η ανακριτική ομάδα, παρά τις απροκάλυπτες παρεμβάσεις και πιέσεις που δέχτηκε από τον τότε εισαγγελέα του Αρείου Πάγου και μετέπειτα πρώτο πρωθυπουργό της δικτατορίας, Κωνσταντίνο Κόλλια κατόρθωσε να στοιχειοθετήσει ότι επρόκειτο για προμελετημένο έγκλημα και να αποκαλύψει τους ηθικούς αυτουργούς του.
Εκτός από τους φυσικούς αυτουργούς, Γκοτζαμάνη και Εμμανουηλίδη κατηγορήθηκαν οι Κωνσταντίνος Μήτσου, επιθεωρητής Βορείου Ελλάδος, Ευθύμιος Καμουτσής, διευθυντής αστυνομίας, Κωνσταντίνος Δόλκας και άλλοι οι οποίοι παραπέμφθηκαν για παράβαση καθήκοντος.

Στους ηθικούς αυτουργούς συμπεριλαμβανόταν ο πρόεδρος της παρακρατικής οργάνωσης στην οποία ανήκε ο Γκοτζαμάνης, Ξενοφών Γιοσμάς και ο υπομοίραρχος Εμμανουήλ Καπελώνης, διοικητής του αστυνομικού τμήματος Τούμπας. Στη δίκη που πραγματοποιήθηκε το 1966 και παρά την εισαγγελική πρόταση, οι ένορκοι έκριναν ένοχους μόνο τους δύο φυσικούς αυτουργούς και τον Ξενοφών Γιοσμά.

Η δίκη ουσιστικά κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρξε δολοφονία. Οι κατηγορούμενοι αξιωματικοί αθωωθηκαν. Ο Γκοτζαμάνης και ο Εμμανουηλίδης, καταδικάστηκαν σε 11 και 8,5 χρόνια, αντίστοιχα, για πρόκληση «βαριών σωματικών κακώσεων» και «συνέργεια» αντίστοιχα. Αποφυλακίστηκαν επί χούντας.

 Έδρα

Πρόεδρος: ΓΡΑΦΑΝΑΚΗΣ Ιωάννης, εφέτης
Σύνεδροι: ΛΑΜΠΡΙΔΗΣ Βασίλης, ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΙΔΗΣ Ερμής
Εισαγγελέας: ΔΕΛΑΠΟΡΤΑΣ Παύλος, αντ/λέας εφετών

Κατηγορούμενοι
 
ΓΑΛΑΝΗΣ Βασίλειος
ΓΙΟΣΜΑΣ Ξενοφών
ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ Σπυρίδων
ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ Μιχαήλ
ΔΟΛΚΑΣ Κων/νος
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ Εμμανουήλ
ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ Ιωάννης
ΖΛΑΤΑΝΟΣ Σωκράτης
ΚΑΜΟΥΤΣΗΣ Ευθύμιος
ΚΑΠΕΛΩΝΗΣ Εμμανουήλ
ΚΑΣΕΛΑΣ Βασίλειος
ΚΟΝΤΟΥΛΕΑΣ Παναγιώτης
ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ Παύλος
ΚΥΝΗΓΟΣ Ελευθέριος
ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ Γεώργιος
ΜΑΔΕΜΛΗΣ Αθανάσιος
ΜΑΚΡΙΔΗΣ Χρήστος
ΜΑΝΤΖΙΟΣ Κων/νος
ΜΗΤΣΟΥ Κων/νος
ΜΟΛΟΔΟΒΑΝΙΔΗΣ Πολύκαρπος
ΝΤΟΚΑΣ Ιωάννης
ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Νικόλαος
ΠΑΠΑΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ Τρύφων
ΠΑΡΑΠΑΡΑΣ Κων/νος
ΠΑΡΑΠΑΡΑΣ Νικόλαος
ΠΙΤΣΩΚΟΣ Αντώνιος
ΣΕΤΤΑΣ Δημήτριος
ΤΖΙΤΖΙΛΟΓΛΟΥ Ιωάννης
ΤΟΓΚΑΣ Γεώργιος
ΤΟΥΛΗΣ Ανδρέας
ΤΟΥΛΗΣ Ιωάννης
ΦΩΚΑΣ Χρήστος

Αθωώθηκαν

Οι αξιωματικοί της Χωροφυλακής:


ΜΗΤΣΟΥ ΚΩΝ/ΝΟΣ,ΚΑΜΟΥΤΣΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ, ΔΟΛΚΑΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΠΑΠΑΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ ΤΡΥΦΩΝ, ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ ΜΙΧΑΗΛ, ΣΕΤΤΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ, που κατηγορούνταν για παράβαση καθήκοντος 

Για τους Μήτσου Καμουτση και Δόλκα, η εισαγγελική πρόταση ήταν Ενοχή

Ο  Γιοσμάς Ξενοφών και ο Υπομοίραρχος Καπελώνης Ξενοφών, οι οποίοι κατηγορούνταν ως ηθικοί αυτουργοί της δολοφονίας Λαμπράκη. Η εισαγγελική πρόταση ήταν Ενοχή κατά το κατηγορητήριο
 
Οι φυσικοί αυτουργοί της δολοφονίας,Γκοτζαμάνης Σπυρίδων και Εμμανουηλίδης Εμμανουήλ, οι οποίοι κατηγορούνταν για ανθρωποκτονία εκ προθέσεως.Η εισαγγελική πρόταση ήταν Ενοχή κατά το κατηγορητήριο

Ο Πιτσώκος Αντώναρος, που κατηγορείτο για τον τραυματισμό του Γ. Τσαρουχά. Η εισαγγελική πρόταση ήταν Ενοχή

Καταδικάστηκαν


ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ Σπύρος, για βαρειές σωματικές κακώσεις,11 χρόνια
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ Εμμανουήλ,για συνέργεια, 8,5 χρόνια
ΦΩΚΑΣ Χρήστος (λιμενεργάτης), για τον τραυματισμό του βουλευτή Τσαρουχά,15 μήνες

ΓΑΛΑΝΗΣ Βασίλειος
ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ Ιωάννης
ΖΛΑΤΑΝΟΣ Σωκράτης
ΚΑΣΕΛΑΣ Βασίλειος
ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ Παύλος
ΚΥΝΗΓΟΣ Ελευθέριος
ΜΑΔΕΜΛΗΣ Αθανάσιος
ΜΑΚΡΙΔΗΣ Χρήστος
ΜΑΝΤΖΙΟΣ Κωνσταντίνος
ΠΑΡΑΠΑΡΑΣ Νικόλαος
ΤΖΙΤΖΟΓΛΟΥ Ιωάννης
ΤΟΥΛΗΣ Ανδρέας
ΤΟΥΛΗΣ Ιωάννης

Στους Σπύρο Κοτζαμάνη και Εμμανουήλ Εμμανουηλίδη αναγνωρίστηκαν τα ελαφρυντικά
1) Του “προτέρου εντίμου βίου”, και 2) Οτι “δεν διέπραξαν τα αδικήματα κινούμενοι από ταπεινά ελατήρια”. Το τρίκυκλο επιστράφηκε στον Γκοτζαμάνη.

Από τους υπολοίπους κατηγορουμένους

Για την “αντισυγκέντρωση”, ή διατάραξη κοινής ειρήνης, καταδισκάστηκαν 10 σε ποινές 3 έως 12 μηνών και αθωώθηκαν 14

Καταδικάστηκαν

ΓΙΟΣΜΑΣ Ξενοφών (12 μήνες)
ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ Σπυρίδων
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ Εμμανουήλ
ΚΑΣΕΛΑΣ Βασίλειος
ΚΟΥΤΟΥΛΕΑΣ Παναγιώτης (3 μήνες)
ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ Γεώργιος (10 μήνες)
ΝΤΟΓΚΑΣ Ι. (10 μήνες)
ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Νικόλ. (3 μήνες)
ΠΑΡΑΠΑΡΑΣ Κων/νος (6 μήνες)
ΦΩΚΑΣ Χρήστος

Αθωώθηκαν

ΓΑΛΑΝΗΣ Βασίλειος
ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ Ιωάννης
ΖΛΑΤΑΝΟΣ Σωκράτης
ΚΑΣΕΛΑΣ Βασίλειος
ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ Παύλος
ΚΥΝΗΓΟΣ Ελευθέριος
ΜΑΔΕΜΛΗΣ Αθανάσιος
ΜΑΚΡΙΔΗΣ Χρήστος
ΜΑΝΤΖΙΟΣ Κων/νος
ΠΑΡΑΠΑΡΑΣ Νικόλαος
ΤΖΙΤΖΟΓΛΟΥ Ιωάννης
ΤΟΥΛΗΣ Ανδρέας
ΤΟΥΛΗΣ Ιωάννης


 

Η κατακραυγή για τη δολοφονία Λαμπράκη και τις αποκαλύψεις για την άμεση εμπλοκή της αστυνομίας, ήταν τόσο μεγάλη που οδήγησε σε παραίτηση της κυβέρνησης Καραμανλή μέσα σε λιγότερο από τρεις βδομάδες από το έγκλημα, στις 11 Ιουνίου 1963.

Σχηματίστηκε άμεσα νέα κυβέρνηση της ΕΡΕ υπό τον Δημήτριο Πιπινέλη, μετέπειτα υπουργό εξωτερικών της χούντας.

Το Σεπτέμβριο ο ανακριτής Σαρτζετάκης σε συμφωνία με τον εισαγγελέα Δελαπόρτα διέταξε την προφυλάκιση των ανώτατων αξιωματικών της χωροφυλακής, διαλύοντας κάθε αμφιβολία στην κοινή γνώμη για την εμπλοκή κράτους και παρακρατικών στη δολοφονία Λαμπράκη. Το Νοέμβριο διεξήχθησαν εθνικές εκλογές τις οποίες κέρδισε η Ένωση Κέντρου. Την ίδια χρονιά ιδρύθηκε η «Νεολαία Λαμπράκη», της οποίας πρώτος πρόεδρος εκλέχτηκε ο Μίκης Θεοδωράκης.

Η δίκη των φυσικών και ηθικών αυτουργών έγινε το 1966 σε πολύ διαφορετικό πολιτικό κλίμα. Η κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου είχε πέσει με τα Ιουλιανά και η πλειοψηφία της βουλής (ΕΡΕ και βουλευτές της Ένωσης Κέντρου που την είχαν εγκαταλείψει) στήριζε κυβέρνηση υπό το Στέφανο Στεφανόπουλο. Παρά την εισαγγελική πρόταση (εισαγγελέας έδρας ο Παύλος Δελαπόρτας), οι ένορκοι έκριναν ομόφωνα αθώους τους περισσότερους από τους σημαντικούς κατηγορούμενους, βρίσκοντας ένοχους μόνο τους δύο φυσικούς αυτουργούς και τον Φον Γιοσμά. Στην αγόρευσή του ο εισαγγελέας είχε ζητήσει την ενοχή των ανώτατων αξιωματικών, λέγοντας: «Σήμερα, εδώ, ένα σύμφυρμα κλεφτών, βιαστών, δοσίλογων και κάθε είδους κακοποιών, εμφανίζεται -προς εθνοκαπηλεία και ανομολόγητους ιδιοτελείς σκοπούς- ως προστάτης κοινωνικών καθεστώτων, ως φύλακας ιερών και οσίων και ως Κέρβερος του νόμου και της τάξης. Τι άλλο έπρεπε να περιμένει κανείς απ’ αυτό πλην του ότι θα εξελισσόταν σε κακοήθη νεοπλασία της κοινωνίας;»

Οι συνήγοροι πολιτικής αγωγής εκτοπίστηκαν μετά το πραξικόπημα του 1967 στα Γιούρα ενώ και ο ανακριτής Σαρτζετάκης συνελήφθη και φυλακίστηκε για μήνες. 


Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΝΕΟΛΑΙΑ ΛΑΜΠΡΑΚΗ

Τα τέλη του Μαΐου 1963, λίγες ημέρες μετά το έγκλημα της Θεσσαλονίκης και ενώ χαροπαλεύει ακόμη ο Γρηγόρης Λαμπράκης, μια επιτροπή αποτελούμενη κυρίως από καλλιτέχνες και διανοούμενους, με πρόεδρο το συνθέτη Μίκη Θεοδωράκη, ιδρύει τη «Δημοκρατική Κίνηση Νέων Γρηγόρης Λαμπράκης» με σκοπό την προάσπιση των ιδανικών για τα οποία θυσίασε τη ζωή του ο συνεργαζόμενος με την ΕΔΑ βουλευτής.

Χωρίς να ανήκει οργανικά στην ΕΔΑ ή να αποκλείει την προσχώρηση μελών που προέρχονται από τις νεολαίες άλλων δημοκρατικών κομμάτων, η ΔΚΝΓΛ εντάσσεται ιδεολογικά στο χώρο της Αριστεράς, από την οποία προέρχονται τα κυριότερα στελέχη της.

Η επιτυχία που σημείωσε αμέσως η κίνηση και οι ευρύτατες διαστάσεις που παίρνει θέτουν πολύ σύντομα στους ηγέτες της ένα πρόβλημα οργάνωσης και ένα πρόβλημα στελεχών. Το πρόβλημα αυτό αποφασίζεται να λυθεί με τη συγχώνευση της κίνησης με τις πολιτικές νεολαίες των δημοκρατικών εκείνων κομμάτων που συμμερίζονται την ιδεολογική γραμμή της στο πλαίσιο μιας νέας ανεξάρτητης και μαζικής πολιτικής οργάνωσης νεολαίας.

Η έκκληση αυτή γίνεται δεκτή μόνο από την οργάνωση νεολαίας του κόμματος της ΕΔΑ (ΝΕΔΑ) και η συγχώνευση πραγματοποιείται στις 16 Σεπτεμβρίου 1964.

Η νέα πολιτική οργάνωση νεολαίας παίρνει την επωνυμία «Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη» και διοικείται -μέχρι την εκλογή από το 1ο της Συνέδριο του νέου της Κεντρικού Συμβουλίου, στις 2 Απριλίου 1965- από ένα ενιαίο όργανο στο οποίο μετέχουν όλα τα μέλη του Κεντρικού Συμβουλίου της ΝΕΔΑ και της ιδρυτικής επιτροπής της ΔΚΝΓΛ.

Η ΔΝΛ δεν αποτελεί επομένως τμήμα της ΕΔΑ, καίτοι οι σκοποί που της έταξαν οι ιδρυτές της και το πρώτο της συνέδριο: ειρήνη, εθνική ανεξαρτησία, σοσιαλισμός και πάλη κατά του ιμπεριαλισμού, συμπίπτουν με τους σκοπούς της Αριστεράς και την εντάσσουν στο ιδεολογικό της στρατόπεδο. Η Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη είναι εξάλλου τακτικό μέλος της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Δημοκρατικών Νεολαιών (ΠΟΔΝ) στο πλαίσιο της οποίας διατηρεί φιλικές σχέσεις με την κυπριακή οργάνωση νεολαίας ΕΔΟΝ και τις νεολαίες του κομμουνιστικού και των σοσιαλιστικών κομμάτων της Ιταλίας.

Η ΔΝΛ δεν αρνείται τη συγγένεια της με το κόμμα της Αριστεράς, υπογραμμίζει ωστόσο την αυτοτέλεια της.

Ανώτατο όργανο της οργάνωσης είναι το Πανελλήνιο Συνέδριο της που συνέρχεται κάθε τρία χρόνια. Το Συνέδριο με μυστική ψυφοφορία εκλέγει το Κεντρικό Συμβούλιο της οργάνωσης καθώς και μια Εξελεγκτική Επιτροπή για τον έλεγχο της οικονομικής διαχείρισης του Κεντρικού Συμβουλίου. Η οργάνωση διαθέτει επίσης ένα Εθνικό Συμβούλιο προσωπικοτήτων, που με το κύρος τους ενισχύουν τις δραστηριότητες της.

Το Κεντρικό Συμβούλιο συνέρχεται τακτικά τρεις φορές το χρόνο και έκτακτα με απόφαση του Προεδρείου του ή αν το ζητήσει το ένα τρίτο των μελών του. Την τρέχουσα διοίκηση μέσα στο πλαίσιο των αποφάσεων του και των αποφάσεων του Συνεδρίου ασκεί το Προεδρείο του Συμβουλίου.

Η οργάνωση στηρίζεται σε πρωτοβάθμιες, δευτεροβάθμιες και τριτοβάθμιες οργανώσεις. Στην πρώτη βαθμίδα της δομής της υπάρχει η ομάδα Λαμπράκη που σχηματίζεται στους τόπους κατοικίας, εργασίας, σπουδών ή ψυχαγωγίας μελών της οργάνωσης. Οι ομάδες εκλέγουν την επιτροπή τους και εκπροσωπούνται στις συνελεύσεις των τμημάτων που αποτελούν τις δευτεροβάθμιες οργανώσεις της καταστατικής δομής.

Το Συμβούλιο επικοινωνεί με τα τμήματα με τη μεσολάβηση των νομαρχιακών οργανώσεων ή των οργανώσεων πόλεως προκειμένου για την Αθήνα, τον Πειραιά και τη Θεσσαλονίκη.

Από την ίδρυση της η οργάνωση Λαμπράκη έχει αναπτύξει αξιόλογη δράση. Εκτός από τις ποικίλες εκδηλώσεις της πάνω σε γενικότερα πολιτικά θέματα όπως το Κυπριακό, η διενέργεια εκλογών μετά την παραίτηση της κυβέρνησης Παπανδρέου, η ειρήνη στο Βιεντάμ κτλ., τα μέλη της με κέντρα τις Λέσχες Λαμπράκη αναπτύσσουν και πρωτοβουλίες πολιτιστικού περιεχομένου, αναλαμβάνοντας την οργάνωση ή συμμετέχοντας σε αθλητικές, καλλιτεχνικές ή πνευματικές εκδηλώσεις.

Η δραστηριότητα αυτή και η γρήγορη εξάπλωση της οργάνωσης ανησύχησαν ασφαλώς την καθεστηκυία τάξη που ζητά τη διάλυση της και παρεμβάλλει εμπόδια στη δραστηριότητα της. Αναφέρουμε την εγκύκλιο 1010/1964 της κυβέρνησης Παπανδρέου, δυνάμει της οποίας πραγματοποιήθηκαν πολλές αποβολές Λαμπράκηδων από τα σχολεία του κράτους. Αναφέρουμε επίσης ότι η αστυνομία απαγορεύει το σκάκι στις λέσχες της οργάνωσης, επικαλούμενη μια αστυνομική διάταξη που απαγορεύει τα τυχερά παιχνίδια και τη χαρτοπαιξία. Όμως, κατά την ίδια ακριβώς περίοδο, σοβαρή αρθρογράφος της Δεξιάς ζητούσε χαριτολογώντας να επιτραπεί και πάλι η λειτουργία των «σφαιριστηρίων», ώστε να μην παρασύρεται η νεολαία από τους Λαμπράκηδες. Δεν έλειψαν βέβαια και οι προκλήσεις, ιδιαίτερα στην ύπαιθρο, όπως στο Μυλοχώρι του Κιλκίς, όπου «άγνωστοι» ανατίναξαν με δυναμίτιδα τη λέσχη που έχτισαν με προσωπική τους εργασία τα μέλη της οργάνωσης.

Από τα πρακτικά του Συμβουλίου του Στέμματος διαφαίνεται ότι ακόμη και ο βασιλιάς είχε ασκήσει πίεση στον πρωθυπουργό Παπανδρέου για τη διάλυση της οργάνωσης και ότι η διάλυση της αποτέλεσε για τον αρχηγό της EPE, Π. Κανελλόπουλο, το πρόσχημα της υπαναχώρησης του από την αρχική του συμφωνία με τον ηγέτη της ΕΚ για τη διεξαγωγή εκλογών με κυβέρνηση της EPE, μετά την καταψήφιση της κυβέρνησης Τσιριμώκου. Η τάση αυτή της Δεξιάς να αποδίδει κάθε εκδήλωση για μια δημοκρατική λύση της κρίσης της 15ης Ιουλίου 1965 στη Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη αποτελεί, ασφαλώς, για την οργάνωση την καλύτερη δυνατή προβολή της.
 
 Ο Μ. Θεοδωράκης για τη δολοφονία Λαμπράκη

-Σαν κεραυνός έπεσε η δολοφονία του Λαμπράκη στη Θεσσαλονίκη. Μου τηλεφώνησε ο Μπριλλάκης. Μου είπε ότι "χτύπησαν τον Γρ. Λαμπράκη που είχε πάει στο Λονδίνο χωρίς να το πει σε κανέναν ούτε σε μένα, μόλις πληροφορήθηκε ότι ήταν εκεί η βασιλομήτωρ Φρειδερίκη".

Ο Λαμπράκης, είχε απευθύνει ένα υπόμνημα προς την Φρειδερίκη με το οποίο την καλούσε να παρέμβει ώστε να απολυθούν οι πολιτικοί κρατούμενοι που ήταν το κύριο αίτημα της εποχής. Ήταν μέσα 6.000 φυλακισμένοι. Εκεί, πλησιάζοντας τη βασίλισσα, της λέει "Μεγαλειότατη", "είμαι ο βουλευτής Λαμπράκης". Αυτή πανικοβλήθηκε, φοβήθηκε ότι θα τη χτυπήσει και άρχισε να φωνάζει και να τρέχει, ο Λαμπράκης την ακολουθούσε από πίσω με το υπόμνημα. Εκείνη, νόμιζε ότι την κυνηγάει για να τη σκοτώσει, μπήκε στο ξενοδοχείο, έβαλε τις φωνές, εμφανίστηκαν αστυνομικοί, συνέλαβαν τον Λαμπράκη, επήλθε σύγχυση. Το επεισόδιο πήρε μεγάλες διαστάσεις, οι δεξιές εφημερίδες το παρουσίαζαν ότι ο Λαμπράκης επιτέθηκε στην Φρειδερίκη.

Μόλις μου είπε ο Μπριλλάκης ότι χτύπησαν το Γρηγόρη, τον ρώτησα "Είναι νεκρός;" "Όχι ακόμα", απάντησε "αλλά μάλλον πρέπει να ’ναι κλινικά νεκρός". Πάω αμέσως στη Θεσσαλονίκη, είπα. Δεν το είδα καθόλου από πολιτική πλευρά, μόνο σε ανθρώπινη βάση, τον είχα συναντήσει δύο μέρες πριν και αισθάνθηκα την ανάγκη να πάω στη Θεσσαλονίκη.
Πριν φύγω πέρα απ’ τα γραφεία της ΕΔΑ, όπου μου είπε ο Μπριλλάκης "Αποφασίσαμε να στείλουμε αντιπροσωπεία, θα ‘ναι ο Μανόλης (Γλέζος), ο Ιμβριώτης, ο Γιάννης ο Ρίτσος, να ‘σαι και συ". Δεν έχω καμία αντίρρηση απάντησα. Κι έτσι η αντιπροσωπεία έφυγε με το αεροπλάνο για τη Θεσσαλονίκη. Από κει μπήκαμε στο ταξί -μου ‘κανε εντύπωση ότι οι ταξιτζήδες έλεγαν ότι "σήμερα η Θεσσαλονίκη είναι έρημη και οι νοικοκυρές δεν μαγείρεψαν- έχει σταματήσει η ζωή στη Θεσσαλονίκη". Είναι απ’ αυτές τις μεγάλες στιγμές της ιστορίας που δεν μπορεί κανείς να χαρακτηρίσει. Μεγάλη η θυσία αυτού του ανθρώπου ώστε να παραλύσει ολόκληρη η Ελλάδα. Δεξιοί, Αριστεροί, είχαν παραλύσει.

Πήγαμε στο ΑΧΕΠΑ, εκεί είδα τον καθηγητή Οικονόμου που είχε κάνει την πρώτη επέμβαση. Είναι χαρακτηριστικό ότι τον Λαμπράκη τον πήγαν καταρχήν στον Αναγνωστάκη ο οποίος ήταν εφημερεύων γιατρός σε κάποιο άλλο νοσοκομείο. Ήταν αυτός που του έκανε την πρώτη ακτινογραφία, ως ακτινολόγος, και διαπίστωσε τον κλινικό θάνατό του. Μας είπε λοιπόν ο Οικονόμου ότι έχει τελειώσει αυτή η υπόθεση και ότι ο ίδιος θέλει να κάνει μια βόλτα, να δει τα μουσεία στη Θεσσαλονίκη. Μου ‘κανε κατάπληξη η στάση του επιστήμονα. Εμείς δεν σκεπτόμαστε τίποτε άλλο παρά τον άνθρωπο που ήταν στο διπλανό δωμάτιο και πάλευε με το θάνατο... Ρίξαμε μια ματιά μέσα, είδαμε ότι είχαν βγάλει τη συσκευή με την οποία ανέπνεε, βγήκαμε κατόπιν πάλι έξω, καθίσαμε όλη την ημέρα ως το βράδυ. Θυμάμαι λοιπόν ότι επειδή η παρουσία μου είχε ερεθίσει κατά κάποιο τρόπο τους νεολαίους που με αγαπούσαν, όταν ήρθαν το επόμενο μεσημέρι να πάρουν τα στελέχη για να φάνε στο εστιατόριο, εμφανίστηκαν οι σωματοφύλακες της ΕΔΑ, κι όταν προχώρησα κι εγώ με σπρώξανε δεν με άφησαν να μπω στο ταξί. Μπήκαν και οι άλλοι και δεν διαμαρτυρήθηκαν ούτε ο Γλέζος ούτε ο Ρίτσος. Θεωρούσαν φυσικό ότι εγώ σπρώχτηκα και έμεινα μόνος μου ενώ στο απέναντι πεζοδρόμιο ήταν μαζεμένοι τραμπούκοι, αυτοί που είχαν χτυπήσει τον Λαμπράκη. Αλλά παράλληλα ήταν γεμάτο νεολαίους, που είδαν τη σκηνή, βεβαιώθηκαν ότι υπάρχει κίνδυνος να με χτυπήσουν και με πλαισίωσαν. Αυτή ήταν η πρώτη συγκέντρωση των Λαμπράκηδων. Όταν σκοτείνιασε θυμάμαι ότι άρχισαν καθισμένοι στο γρασίδι μπροστά από το ΑΧΕΠΑ να τραγουδούν τον "Επιτάφιο" του Ρίτσου σιγά-σιγά... Περίμεναν να τους πω κάτι και πράγματι τους μίλησα. Τους μίλησα και τους είπα ότι πρέπει να οργανωθούν με τέτοιο τρόπο ώστε να κόψουν τα χέρια της αντίδρασης να μη μπορεί να μας σκοτώνει πια.

Αυτό ήθελε ο κόσμος, δηλαδή ένα ισχυρό κόμμα που να τον προστατεύει από την ασυδοσία των τραμπούκων, την κυριαρχία των παρακρατικών και της αστυνομοκρατίας. Αυτή τη γλώσσα δεν την άκουγαν απ’ την ΕΔΑ. Την άρθρωνα εγώ. Τα παιδιά ενθουσιάστηκαν και μπορώ να πω ότι η ομιλία που έκανα τότε αποδείκνυε ότι η σφοδρότητα του λόγου μου της εποχής εκείνης, είχε τεράστια απήχηση στους νέους.

Την επομένη ήταν Σάββατο και πρωί-πρωί ζήτησα από τον Καψάσκη τον ιατροδικαστή που ήταν εκεί, νέα για τον Λαμπράκη. Μου είπε ότι δεν υπάρχει καμία ελπίδα και επομένως θα πρέπει η ίδια η οικογένεια να πάρει την απόφαση να διακοπεί το οξυγόνο ώστε να καταστεί και τυπικά νεκρός ο Λαμπράκης. Είπε "θα μου επιτρέψεις να τον χαιρετήσω;" Και έτσι μπήκα με τον Καψάσκη και κάθισα αρκετή ώρα μαζί του. Ήταν ξαπλωμένος σε ένα φορείο, απ’ τη μέση και πάνω γυμνός, ευρύστερνος, μαυριδερός, τα μπράτσα του ήταν διπλάσια απ’ τα δικά μου, γυμνασμένος, τα μάτια του τελείως ανοιχτά, απλανή, και ανέπνεε αργά με το οξυγόνο. Μου εξήγησε ο Καψάσκης πως δουλεύει το οξυγόνο και μάλιστα επειδή είχε συνηθίσει αυτές τις καταστάσεις, ανοιγόκλεινε τη βαλβίδα οπότε σπάραζε ο Λαμπράκης. Του λέω σταμάτα τα παιχνίδια αυτά, άστον τον άνθρωπο ήσυχο. Τότε βάζω το χέρι μου στο χέρι του και του λέω "γεια σου Γρηγόρη". Μόλις αισθάνθηκε το χέρι μου, αντανακλαστικά μου το έκλεισε δεν με άφηνε να φύγω. Ο Καψάσκης τα έχασε, νόμιζε ότι κάτι συμβαίνει και άρχισε να τον τρυπάει με τη βελόνα στα πόδια και να βάσει ένα φακό στο μάτι του για να δει μήπως υπάρχει ίχνος ζωής. Μετά από 5 λεπτά τράβηξα το χέρι μου, πιστεύοντας ότι είναι ένας συμβολισμός, ότι ο Λαμπράκης ήθελε να με πάρει μαζί του, ή ότι μου πέρασε ένα μήνυμα.
















Λίγο πριν τη στροφή της Ραφήνας βγαίνει μέσα από τα χωράφια ο ηλεκτρολόγος Παντελής Γούτης
και δίνει ένα φιλί στον Λαμπράκη, ένδειξη ευγνωμοσύνης γιατί ο γιατρός είχε σώσει τη ζωή της γυναίκας του



















 

 Πηγές - Βιβλιογραφία - Κείμενα 

- Φωτογραφικό Αρχείο εφημερίδας ΑΥΓΗ
- Γιάννη Δ. Στρατή, Γρηγόρης Λαμπράκης: 50 χρόνια από τη δολοφονία του, 100 χρόνια από τη γέννησή του, εφημερίδα ΑΥΓΗ
-  Γρηγόρης Λαμπράκης, Ο φιλειρηνιστής και αγωνιστής της Αριστεράς Αρκαδία, Πανεπιστήμιο Πατρών
- Γρηγόρης Λαμπράκης: Ο μαραθωνοδρόμος της ειρήνης και της δημοκρατίας 2013  tvxs
-  Γιώργου Πετρόπουλου Η πρώτη Μαραθώνια πορεία, εφημερίδα ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
-  Υπόθεση Λαμπράκη, 40 χρόνια μετά από το Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων
 - Νίκου Σαραντάκου,Υλικό για την Μαραθώνια πορεία ειρήνης του 1963 και τη δολοφονία του Γρ. Λαμπράκη

- Από τον Λαμπράκη στο Ζ, εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, 23 Ιουνίου 2007
- Νίκου Μουρατίδη, ιστορικού αθλητισμού, Γρηγόρης Λαμπράκης Βαλκανιονίκης

- Σπύρου Κουζινόπουλου, Μισός αιώνας από τη δολοφονία του Λαμπράκη, εκτενές αφιέρωμα  Φάρος Θερμαϊκού blog

Πενήντα χρόνια από τη δολοφονία του Λαμπράκη, Nooz 2013

- Βασίλη Συμεωνίδη, Η δολοφονία του Λαμπράκη Ιστορικά κείμενα

-  ΤΑ ΔΙΚΑ ΜΑΣ 60's – : ΜΙΑ ΧΩΡΑ ΠΟΥ ΘΕΛΕΙ ΝΑ ΖΗΣΕΙ Ρεπορτάζ Χωρίς Σύνορα


- Α. Λεντάκη: «Παρακρατικές Οργανώσεις και 21η Απριλίου», εκδόσεις «ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ
-  Σπ. Λιναρδάτου: «Από τον Εμφύλιο στη χούντα», τόμος Δ'
- Κατερίνα Σάιν - Μαρτέν: «Λαμπράκηδες - ιστορία μιας γενιάς», εκδόσεις «ΠΟΛΥΤΥΠΟ»
 - Σ. Αλεξάνδρου: «Μαραθωνοδρόμος της Ειρήνης», περιοδικό «Δόμοι της Ειρήνης», αριθμός τεύχους 66 (επανέκδοση Μάης 1988),
- Κώστα Παπαϊωάννου «Πολιτική δολοφονία. Θεσσαλονίκη '48 - Θεσσαλονίκη '63», 2 τόμοι, Αθήνα 1993, εκδ. Το Ποντίκι
- Γιάννη Βούλτεψη «Υπόθεση Λαμπράκη», Αθήνα 1988 , εκδ. Αλκυών
- Παύλου Πετρίδη (επιμ), «Δολοφονία Λαμπράκη. Ανέκδοτα ντοκουμέντα (1963-1966)», Αθήνα 1995, εκδ. Προσκήνιο
- Ζ. Μεϋνό «Οι πολιτικές δυνάμεις στην Ελλάδα» Αθήνα 1966.
- Jean Meynaud (Π. Μερλόπουλος – Γ. Νοταράς) Οι πολιτικές δυνάμεις στην Ελλάδα, 1946-1965, Αθήνα: Σαββάλας, 2002
- Γ. Κάτρης «Η γέννηση του νεοφασισμού στην Ελλάδα» Αθήνα 1974.
- Α. Λεντάκης «Παρακρατικές οργανώσεις και 21η Απριλίου» Αθήνα 1975.
- Π. Κανελλόπουλος «Ιστορικά Δοκίμια» Αθήνα 1979.
- Ι. Δρόσος «Η νομική θέση των πολιτικών κομμάτων στην Ελλάδα» Αθήνα 1982.
- Κ. Γουνταχάουζ «Καραμανλής: Ο ανορθωτής της ελληνικής δημοκρατίας» Αθήνα 1982.
- Ν. Αλιβιζάτος «Οι πολιτικοί δεσμοί σε κρίση. Όψεις της ελληνικής εμπειρίας» Αθήνα 1983.
- Σ. Λιναρδάτος «Από τον Εμφύλιο στη Χούντα» τομ.Γ΄, Δ΄ και Ε΄ Αθήνα 1978/1986.
- Τ. Λαμπρίας «Στη σκιά ενός μεγάλου» Αθήνα 1989.
- Γ. Ράλλης «Πολιτικές εκμυστηρεύσεις, 1950-1989» Αθήνα 1990.
- Χ. Βαρναρδάκης – Γ. Μαυρής «Κόμματα και κοινωνικές συμμαχίες στη προδικτατορική Ελλάδα. Οι προϋποθέσεις της μεταπολίτευσης» Αθήνα 1991.
- Γ. Γιαννουλόπουλος «Ο Μεταπολεμικός κόσμος. Ελληνική και Ευρωπαϊκή ιστορία, 1945-1963» Αθήνα 1992.
- Α. Αλεφαντής «Εθνικοφροσύνη: Η ιδεολογία του τρόμου και της ενοχοποίησης» Αθήνα 1994
- Ο. Διαμαντόπουλος «Η ελληνική συντηρητική παράταξη: Ιστορική προσέγγιση και πολιτικά χαρακτηριστικά» Αθήνα 1994.
- Ίδρυμα Σ. Καράγιωργα «Η Ελληνική Κοινωνία κατά την πρώτη μεταπολεμική περίοδο 1945-1967» Αθήνα 1994.
- Γ. Αναστασιάδης «Σύγχρονη ελληνική πολιτική και συνταγματική ιστορία 1940-1986» Θεσσαλονίκη 1996.
- Δ. Ζακάλκας «Το αίτημα για εσωκομματική δημοκρατία. Μεταξύ συνταγματικής επιταγής και πολιτικής πραγματικότητας» Αθήνα 1996.
- Κ. Σβολόπουλος «Κωνσταντίνος Καραμανλής. Αρχείο, γεγονότα και Κείμενα (1992 -1997)
- Ε. Χατζηβασιλείου «Ευάγγελος Αβέρωφ Τοσίτσας 1908-1990» Αθήνα 2000.
- Ε. Χατζηβασιλείου «Η άνοδος του Κ. Καραμανλή στην εξουσία 1954-1956» Αθήνα 2000.
- Κ. Τσάτσος «Λογοδοσία μιας ζωής» Αθήνα 2000
- Π. Πετρίδης «Εξουσία και παραεξουσία στην Ελλάδα, 1957-1967. Αποκαλυπτικές μαρτυρίες για κρίσιμες στιγμές της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής ζωής» Αθήνα 2000.
- Η. Νικολακόπουλος «Η καχεκτική δημοκρατία. Κόμματα και εκλογές, 1946-1967» Αθήνα 2000.
- «Η εκτέλεση της Ειρήνης - Υπόθεση Νικηφορίδη», εκδόσεις «Καστανιώτη».


 - Ζ  Βασίλης Βασιλικός Διόπτρα, 2011 Σελίδες 509
 - Μίκης Θεοδωράκης το χρονικό μιας επανάστασης 1960-1967 - Η ιστορία της γενιάς του 1-1-4 και των "Λαμπράκηδων": Ένα νεανικό χειρόγραφο ,Φώντας Λάδης, Εκδόσεις Εξάντας, 2005 σελίδες: 263 . 
- Η ΝΕΟΛΑΙΑ ΛΑΜΠΡΑΚΗ ΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1960, Ιωάννα Παπαθανασίου Με τη συνεργασία των Πολίνας Ιορδανίδου, Άντας Κάπολα, Τάσου Σακελλαρόπουλου, Αγγελικής Χριστοδούλου
Μορφωτικόν Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, σελίδες 860

- Η "σύντομη" δεκαετία του '60
Θεσμικό πλαίσιο, κομματικές στρατηγικές, κοινωνικές συγκρούσεις, πολιτισμικές διεργασίες
Επιμέλεια: Άλκης Ρήγος, Σεραφείμ Σεφεριάδης, Ευάνθης Χατζηβασιλείου
Κείμενα: Νίκος Κ. Αλιβιζάτος , Δημήτριος Αποστολόπουλος, Αλέξανδρος Δάγκας, Ιωάννης Δεληγιάννης, Στράτος Δορδανάς, Χρήστος Ηλιάδης, Ευαγγελία Καλεράντε, Βαγγέλης Καραμανωλάκης, Αθηνά Καρτάλου, Υβόν Κοσμά, Θεόδωρος Κουλουμπής, Δήμητρα Λαμπροπούλου, Αντώνης Λιάκος, Ιάκωβος Μιχαηλίδης, Κωνσταντίνα Μπότσιου, Παναγής Παναγιωτόπουλος, Ιωάννα Παπαθανασίου, Ελένη Πασχαλούδη, Άλκης Ρήγος, Νίκος Σερντεδάκις, Σεραφείμ Σεφεριάδης, Ιωάννης Στεφανίδης, Φωτεινή Τσαλίκογλου, Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, Ευάνθης Χατζηβασιλείου, Χρήστος Χρηστίδης

- Πάνου Τριγάζη, ” Ο Λαμπράκης και το Κίνημα Ειρήνης” από τις εκδόσεις “Ταξιδευτής” 2013





ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΓΡΗΓΟΡΗ ΛΑΜΠΡΑΚΗ

Προσχεδιασμένη, με σαφή πολιτικά κίνητρα


Την Τετάρτη 22 Μάη 1963, μεταξύ 9.40 και 10 μμ, δολοφονήθηκε στη Θεσσαλονίκη, κοντά στη διασταύρωση των οδών Βενιζέλου και Ερμού, ο Γρ. Λαμπράκης,συνεργαζόμενος με την ΕΔΑ βουλευτής, υφηγητής της Ιατρικής, παλιός βαλκανιονίκης και κορυφαίος ειρηνιστής (αντιπρόεδρος της ΕΕΔΥΕ και ιδρυτικό μέλος της Ελληνικής Επιτροπής για τη Βαλκανική Συνεννόηση). Ο δολοφονημένος αγωνιστής είχε ανέβει στη συμπρωτεύουσα για να μιλήσει σε συγκέντρωση της Επιτροπής για τη Διεθνή Υφεση και Ειρήνη. Κι έχασε τη ζωή του μετά τη συγκέντρωση, η οποία πραγματοποιήθηκε - στα γραφεία του Δημοκρατικού Συνδικαλιστικού Κινήματος - υπό καθεστώς κρατικής και παρακρατικής τρομοκρατίας, αφού κατά τη διάρκειά της μερικές εκατοντάδες φασιστοειδή πραγματοποιούσαν, με την ανοχή των αρχών και υπό την καθοδήγησή τους, αντισυγκέντρωση. Η δολοφονία έγινε παρουσία:

- 180 ανδρών της Χωροφυλακής και αξιωματικών που βρίσκονταν εκεί εν στολή (πόσοι άλλοι άραγε ήταν παρόντες με πολιτικά;).
- Του υποστράτηγου Κωνσταντίνου Μήτσου, επιθεωρητή Χωροφυλακής Βορείου Ελλάδας.
- Του συνταγματάρχη Ευθύμιου Καμουτσή, διευθυντή της Αστυνομίας Θεσσαλονίκης.
- Του αντισυνταγματάρχη Μιχαήλ Διαμαντόπουλου, υποδιευθυντή της Αστυνομίας.
- Του ταγματάρχη Κωνσταντίνου Δόλκα, διοικητή Εθνικής Ασφαλείας Θεσσαλονίκης.
- Των υπομοιράρχων Εμ. Καπελώνη και Δ. Κατσούλη.
- Εκατοντάδων παρακρατικών που πραγματοποιούσαν αντισυγκέντρωση.
Οταν ένας βουλευτής, και μάλιστα τόσο γνωστός, με τη δραστηριότητα του Γρ. Λαμπράκη, δολοφονείται υπό αυτές τις συνθήκες, τότε δε χωράει αμφιβολία πως η δολοφονία ήταν προσχεδιασμένη με σαφή πολιτικά κίνητρα.

Τη δολοφονία πραγματοποίησαν δύο άνθρωποι του υποκόσμου, μέλη παρακρατικών οργανώσεων και συνεργάτες της Ασφάλειας: Ο Σπ. Γκοτζαμάνης και ο Εμ. Εμμανουηλίδης με τη βοήθεια ενός τρικύκλου κι ενός κλομπ ή σιδερολοστού (το εργαλείο του φόνου εξαφανίστηκε). Πίσω τους βρισκόταν ολόκληρος ο κρατικός μηχανισμός, και όχι μόνο, τουλάχιστον της συμπρωτεύουσας. Το σπουδαιότερο δεν είναι τούτο: Αν και το τρίκυκλο έπεσε πάνω στο Λαμπράκη και στη συνοδεία του, αν και ο βουλευτής της ΕΔΑ σωριάστηκε στην άσφαλτο χτυπημένος, κανένα αστυνομικό όργανο δεν κινήθηκε να καταδιώξει τους δράστες. Η συγκεκριμένη δολοφονική πράξη των παρακρατικών κινδύνευε να χαρακτηριστεί "τροχαίο ατύχημα", έτσι φαίνεται το είχαν σχεδιάσει κράτος και παρακράτος, αν δε συνέβαιναν δυο στιγμιαία περιστατικά. Το πρώτο συνδέεται με το όνομα του Εμμανουήλ Χατζηαποστόλου, του γνωστού "Τίγρη", συνοδοιπόρου του Λαμπράκη στην πρώτη μαραθώνια πορεία, που με το άλμα του στο τρίκυκλο δεν άφησε περιθώρια στους δολοφόνους να εξαφανιστούν και στο επίσημο κράτος να εξαφανίσει τα ίχνη του εγκλήματος. Το δεύτερο συνδέεται με τον Γιώργο Σωτηρχόπουλο, που, αν και μη αριστερός τότε, ούτε καν "πολιτικοποιημένος", αποκάλυψε το διάλογο που είχε με τον Γκοτζαμάνη το πρωί της ίδιας μέρας, όταν αρνήθηκε να του κάνει μια μεταφορά με το τρίκυκλο, λέγοντάς του: "Απόψε θα κάνω τη μεγαλύτερη τρέλα της ζωής μου, μέχρι που θα σκοτώσω άνθρωπο", πράγμα που θεώρησε ηθικό του χρέος να αποκαλύψει παρά τις επικρατούσες συνθήκες και τις πιέσεις που του ασκήθηκαν. Αυτή όμως ήταν και η αφορμή της ένταξής του στο κίνημα και αργότερα στο Κόμμα. Από την επίθεση του τρικύκλου τραυματίστηκε επίσης ο βουλευτής της ΕΔΑ Γ. Τσαρουχάς, στέλεχος του ΚΚΕ, που δολοφονήθηκε το 1968 από τη χούντα.

Κράτος και παρακράτος, όψεις του ίδιου νομίσματος
Ο Λαμπράκης έχασε οριστικά τη μάχη με το θάνατο τέσσερις μέρες μετά το θανατηφόρο χτύπημα. Η δολοφονία του δε, αν και πέρασαν από τότε 35 χρόνια, συνεχίζει να συγκλονίζει το νου, την καρδιά και την ψυχή του ελληνικού λαού. Αποτελεί ένα κορυφαίο σημείο της ιστορίας αυτού του τόπου, αφού καταδεικνύει τη φύση και το χαρακτήρα του μετεμφυλιακού καθεστώτος και υπογραμμίζει τις ευθύνες όλων εκείνων - πολιτικών και άλλων παραγόντων, ιδιαίτερα της κυβέρνησης Καραμανλή και των συν αυτώ ντόπιων και ξένων - που εκκόλαψαν το αυγό του φιδιού, μέσα από το οποίο ξεπρόβαλε το πουλί της δικτατορίας των συνταγματαρχών τέσσερα χρόνια αργότερα. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι το παρακράτος δημιουργήθηκε από το ίδιο το κράτος, το οποίο είχε και την ευθύνη των πράξεών του, το ενίσχυε και όσο μπορούσε το ενδυνάμωνε. Το κράτος δημιούργησε τις παρακρατικές οργανώσεις, αυτό τις συντηρούσε και τις κατεύθυνε (συχνά τις χρησιμοποιούσε και ως αστυνομικές δυνάμεις, όπως στην περίπτωση της επίσκεψης του Ντε Γκολ στην Ελλάδα), δικιάς του έμπνευσης ήταν οι αντισυγκεντρώσεις, κι όλα αυτά στο όνομα της αντιμετώπισης του κομμουνισμού, με ιδεολογία την εθνικόφρονη αντικομμουνιστική υστερία.
Οι περισσότεροι από τους εμπλεκόμενους στη δολοφονία του Λαμπράκη στο τέλος "βγήκαν λάδι". Η δίκη που έγινε στο διάστημα Οκτώβρη - Δεκέμβρη 1966 κατέληξε στο... συμπέρασμα ότι, ουσιαστικά, δεν υπήρχε δολοφονία!!! Και ο Γκοτζαμάνης με τον Εμμανουηλίδη, που καταδικάστηκαν κατά συγχώνευση σε 11 και 8,5 χρόνια αντίστοιχα για πρόκληση "βαριών σωματικών κακώσεων" (Γκοτζαμάνης) και για "συνεργία" (Εμμανουηλίδης), αποφυλακίστηκαν επί χούντας. Είναι κι αυτό ένα από τα διδάγματα της ιστορίας.

Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 22 Μαϊου1998





 Ζ ΥΠΟΘΕΣΗ ΛΑΜΠΡΑΚΗ


Kείμενο: Στέλιος Κούλογλου


 
 Tι έγιναν τα βασικά πρόσωπα

Tίγρης και Σωτηρχόπουλος Kαταδικάστηκαν για συκοφαντική δυσφήμηση του συνταγματάρχη Kαμουτσή.
Aσπιώτης, τροχονόμος Mετατέθηκε στην Hλεία.
Γιώργος Tσαρουχάς Δολοφονήθηκε με βασανιστήρια το 1968.
Σαρτζετάκης και Δελαπόρτας Aποπέμφθηκαν από το δικαστικό σώμα το 1968.
Pωμαίος Συνάντησε τον Σαρτζετάκη στις φυλακές Kορυδαλλού.
Bούλτεψης Διεγράφη από την EΣHEA στις 24 Aπριλίου του 1967. Aυτοεξορίστηκε στη Pώμη.
Mπέρτσος Kαταδικάστηκε από το Στρατοδικείο και στάλθηκε στις ίδιες φυλακές Θεσσαλονίκης όπου βρίσκονταν οι Eμμανουηλίδης-Kοτζαμάνης.
Eμμανουηλίδης-Kοτζαμάνης Aμνηστεύθηκαν από τη χούντα.
Kόλλιας Oρκίστηκε πρωθυπουργός την 21η Aπριλίου του ’67.
Xολέβας Έγινε υπουργός της δικτατορίας.


 Ο Ανακριτής Σαρτζετάκης

O ρόλος του νεαρού ανακριτή Xρήστου Σαρτζετάκη είναι και αυτός καθοριστικός στις έρευνες για τη διαλεύκανση της υπόθεσης. «O Σαρτζετάκης τους χάλασε τη δουλειά από δικαστικής πλευράς, γιατί πολιτικά είχε αποδειχθεί πλέον ότι η υπόθεση ήταν οργανωμένη», εξηγεί ο Γ. Pωμαίος. «Nόμιζαν ότι επειδή ελέγχουν τα πάντα, θα μπορούσαν να ελέγξουν και την ανάκριση. Aλλά έπεσαν σε ένα δικαστή ο οποίος λειτουργούσε όπως ένας χειρουργός που βρίσκεται απέναντι σε έναν ασθενή και πρέπει να τον χειρουργήσει, ανεξάρτητα αν είναι φίλος του ή συγγενής του. Ήταν ένας αδέκαστος και λεπτολόγος δικαστής, που έψαχνε να βρει την αλήθεια».

  «Ήταν τόσο τυπικός, ώστε κάθε φορά που μπαίναμε για να καταθέσουμε κάτι καινούργιο, μας άρχιζε από την αρχή», θυμάται ο Mπέρτσος. «Όνομα πατρός, έτος γεννήσεως κ.λπ. Aφού ο γραμματέας, που είχε μάθει τα στοιχεία μας απ' έξω, κρυφογελούσε. Aλλά αυτός έλεγε: Tα στοιχεία του κυρίου». Ίσως το μεγαλύτερο λάθος που έκαναν οι επικεφαλής της επιχείρησης συγκάλυψης ήταν ότι προσπάθησαν να τον πιέσουν να συντομεύσει ή, πολύ περισσότερο, να κουκουλώσει την υπόθεση. Oι πιέσεις τον πεισμώνουν ακόμη περισσότερο. Bεβαίως, ο ανακριτής Σαρτζετάκης δεν είναι μόνος του.

 Έχει την κάλυψη εισαγγελέων όπως ο Παπαντωνίου, ο Mπούτης και ο περίφημος Δελαπόρτας, που δεν παίρνουν χαμπάρι από πιέσεις. «Eίχε γεμίσει το πάτωμα, στο σαλόνι του σπιτιού, με δικόγραφα και κανείς δεν μπορούσε να περάσει», θυμάται η κόρη του, Kατερίνα Δελαπόρτα. «Όταν δε ερχόταν στο σπίτι ο Σαρτζετάκης, φώναζε εμένα και τον αδελφό μου και μας έλεγε: Tον βλέπετε αυτόν; Kάποια μέρα θα γίνει γραμματόσημο». 


 Tο πήδημα του Tίγρη

 «Mε τους Γερμανούς και τους Eγγλέζους ήμουν αλητοσαλταδόρος και ήξερα καλά να πηδάω», λέει ο Eμμανουήλ Xατζηαποστόλου. O Tίγρης πηδάει πάνω στο τρίκυκλο την ώρα που φεύγει και αρχίζει έναν αγώνα ζωής και θανάτου με τον Eμμανουηλίδη, που βρίσκεται κουρνιασμένος στην καρότσα. «“Πούστη”, του είπα –γιατί μιλάω και γαλλικά– “φάγατε τον Λαμπράκη, θα πεθάνεις”». O Eμμανουηλίδης εξουδετερώνεται και ο Tίγρης καταφέρνει να ακινητοποιήσει το τρίκυκλο και να στριμώξει τον Γκοτζαμάνη. Oι περαστικοί που μαζεύονται γύρω από τους δύο άνδρες που παλεύουν φωνάζουν τον τροχονόμο Xαρ. Aσπιώτη, ο οποίος εκτελεί υπηρεσία μερικές εκατοντάδες μέτρα πιο πέρα. Όταν ο Aσπιώτης συλλαμβάνει τον Γκοτζαμάνη και τον κρατάει, παρ’ ότι ο τελευταίος και δύο μυστικοί τού ψιθυρίζουν να κάνει τα στραβά μάτια και να τον αφήσει να φύγει, ούτε καν διανοείται ότι έχει άθελά του εμπλακεί στη συγκλονιστικότερη πολιτική δολοφονία της μεταπολεμικής Eλλάδας. Θα το καταλάβει δύο ώρες μετά, περασμένα μεσάνυχτα, όταν Mήτσου και Kαμουτσής τον καλούν επειγόντως στην αστυνομική διεύθυνση για περισσότερες εξηγήσεις…

     Tο πήδημα του Tίγρη και η σύλληψη του τρίκυκλου βάζει σε σοβαρή δοκιμασία όλο το σχέδιο του τροχαίου ατυχήματος. Ποιος σοβαρός άνθρωπος θα μπορούσε να πιστέψει ότι ο σεσημασμένος παρακρατικός Kοτζαμάνης περνούσε τυχαία από τον τόπο του εγκλήματος; Tις πρώτες ώρες μετά το έγκλημα, οι αρχηγοί της χωροφυλακής κάνουν το ένα λάθος μετά το άλλο. Στους εισαγγελείς που φθάνουν στην αστυνομική διεύθυνση, αποκρύπτουν ότι ο οδηγός έχει συλληφθεί. O τότε αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Παν. Kανελλόπουλος, που ενημερώνεται πρώτος για την υπόθεση, ενημερώνει με τη σειρά του τους επικεφαλής της EΔA στην Aθήνα ότι έχουν συλληφθεί δύο άτομα, η αστυνομία ανακοινώνει με καθυστέρηση τη σύλληψη του ενός. Γιατί, άλλωστε, να συλληφθεί ο συνεπιβάτης σε κάποιο τροχαίο ατύχημα; Mέχρι να αποφασίσουν τι θα κάνουν, εξαφανίζουν τον Eμμανουηλίδη, που υποτίθεται ότι προσέρχεται την επομένη αυθορμήτως στην αστυνομία.

     Όμως, οι ενοχλητικοί μάρτυρες αρχίζουν να εμφανίζονται ο ένας μετά τον άλλο. Ένας λουστραδόρος επίπλων, ο Γιώργος Σωτηρχόπουλος, καταθέτει την επόμενη μέρα ότι ο Kοτζαμάνης είχε αρνηθεί το πρωί της δολοφονίας να του μεταφέρει κάποια έπιπλα με τη δικαιολογία ότι: «Tο βράδυ θα κάνω κάποια τρέλα. Mέχρι που θα σκοτώσω άνθρωπο».

     Tη μέρα που η σορός του Λαμπράκη μεταφέρεται στην Aθήνα, ο Σωτηρχόπουλος πηγαίνει να καταθέσει στον ανακριτή. Kάποιοι άγνωστοι τον τραβάνε μέσα σε ημιφορτηγό, τον χτυπάνε στο κεφάλι και τον στέλνουν αναίσθητο στο νοσοκομείο. «H πόλη θύμιζε Kαζαμπλάνκα», λέει ο Γ. Bούλτεψης. Tρεις δικηγόροι φίλοι του Kινήματος Eιρήνης, που μετά τη συγκέντρωση καταφεύγουν στο αστυνομικο τμήμα για να σωθούν από τις επιθέσεις των παρακρατικών, αναγνωρίζουν τις επόμενες ημέρες τον Kοτζαμάνη και τον Eμμανουηλίδη από τις φωτογραφίες τους στις εφημερίδες. Για τον μεν πρώτο, καταθέτουν ότι η συμπεριφορά του στο τμήμα δεν θύμιζε καθόλου κρατούμενο. «Συμπεριφερόταν σαν να είχε κάνει κάποιο κατόρθωμα για το οποίο κοκορευόταν μπροστά στους φίλους του», θυμάται ο κ. Bενιάδης, ένας από τους τρεις δικηγόρους. H δε παρουσία και του Eμμανουηλίδη απορρίπτει την εκδοχή της αυθόρμητης προσέλευσής του στο τμήμα την επομένη της δολοφονίας. Eίχε προσέλθει το ίδιο βράδυ, αλλά τον είχαν διώξει μέχρι να αποφασίσουν τι ρόλο θα του δώσουν…

     Aπό την πλευρά της, η κυβέρνηση Kαραμανλή συναγωνίζεται σε γκάφες την αστυνομία. Eνώ ο Γεώργιος Παπανδρέου κατηγορεί αμέσως τον Kαραμανλή ως ηθικό αυτουργό της δολοφονίας, η κυβέρνηση προσπαθεί να περιορίσει την πολιτική ζημιά. Πιέζει τους συγγενείς του Λαμπράκη –ο οποίος είναι για τέσσερις μέρες σε κώμα– πριν ακόμη αυτός ξεψυχήσει, να τον θάψουν στο χωριό του, και αρχίζει να καλύπτει την ηγεσία της χωροφυλακής, ταλαντευόμενη ανάμεσα στην εκδοχή της εσκεμμένης επίθεσης και του τροχαίου ατυχήματος. O φιλικά προσκείμενος ιατροδικαστής Aθηνών, Kαψάσκης, φθάνει στη Θεσσαλονίκη υποστηρίζοντας, κόντρα σε όλους τους συναδέλφους του της Θεσσαλονίκης, ότι το θανατηφόρο τραύμα στο κεφάλι του Λαμπράκη προερχόταν όχι από χτύπημα με λοστό, αλλά από την πρόσκρουσή του στην άσφαλτο. Kαι, το κυριότερο, τη στιγμή που οι ηγέτες της χωροφυλακής είναι υπό κατηγορία, τουλάχιστον για μεγάλες παραλείψεις στην άσκηση των καθηκόντων τους, αφήνονται στις θέσεις τους για να διεξαγάγουν, υποτίθεται, την προανάκριση για το έγκλημα.

     «Aυτό είναι απαράδεκτο», λέει ο Γιώργος Pωμαίος, σήμερα υπουργός Δημόσιας Tάξης και ένας από τους τρεις δημοσιογράφους που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη διαλεύκανση της υπόθεσης. «Aναγκαστήκαμε έτσι να υποκαταστήσουμε την αστυνομία». 


  H απόπειρα δωροδοκίας του Γ. Pωμαίου

     «Ήμουν τότε μόλις τέσσερα χρόνια στο συγκρότημα Λαμπράκη και οι μισθοί που είχαμε ήταν πολύ μικροί σε σχέση με σήμερα», θυμάται ο σημερινός υπουργός Δημόσιας Tάξης, Γ. Pωμαίος, που αποκαλύπτει κάτι για πρώτη φορά: «Yπήρξαν έντονες πιέσεις και δελεαστικές χρηματικές προσφορές από το Πολιτικό Γραφείο του τότε πρωθυπουργού για να μη δημοσιεύσω αυτά τα έγγραφα... Δεν υπήρχε περίπτωση να υποκύψω, αλλά το γεγονός είναι χαρακτηριστικό για τις πολιτικές ευθύνες της τότε κυβέρνησης στη δημιουργία του παρακράτους».

     H συμβολή του Γ. Mπέρτσου στην αποκάλυψη του παρακράτους είναι κινηματογραφική. Mέσα από τις φωτογραφίες της αντισυγκέντρωσης το βράδυ της δολοφονίας, οι οργανώσεις της EΔA Θεσσαλονίκης εντοπίζουν καμιά δεκαπενταριά τραμπούκους παρακρατικούς της γειτονιάς τους. O Mπέρτσος δείχνει τις φωτογραφίες στον τραυματισμένο Tσαρουχά, που βρίσκεται ακόμη στο νοσοκομείο. Aνάμεσά τους ο Tσαρουχάς αναγνωρίζει στο πρόσωπο του «θηριώδους Πιτσώκου», ενός μικροπωλητή στο Mοδιάνο, που ανταλλάσσει την άδεια για τον πάγκο με τη συμμετοχή του στους τραμπουκισμούς, τον υποψήφιο δολοφόνο του. O Mπέρτσος αναλαμβάνει να τον φωτογραφίσει πιο καθαρά, χωρίς να το μάθουν οι ασφαλίτες που τον περιμένουν στην έξοδο του ξενοδοχείου του και τον παρακολουθούν επί 24ώρου βάσεως. «Zήτησα από έναν υπάλληλο του ξενοδοχείου τον οποίο εμπιστευόμουν να μου βρει ένα αμερικανικό πουκάμισο από τα βρόμικα, φόρεσα ένα σορτς και ένα ψάθινο καπέλο, κρέμασα τη φωτογραφική μηχαν ή στον ώμο μου και χώθηκα ανάμεσα στο γκρουπ των Aμερικανών τουριστών την ώρα που έφευγαν από το ξενοδοχείο», διηγείται ο Mπέρτσος.

     Kαταφέρνει να φωτογραφίσει καλύτερα τον Πιτσώκο, τον οποίο αναγνωρίζει ξανά ο Tσαρουχάς, και το βράδυ δίνει την ανταπόκρισή του από το τηλέφωνο του δωματίου του στο ξενοδοχείο. Oι ασφαλίτες, που παρακολουθούν το τηλέφωνο, συμβουλεύουν τον Πιτσώκο τι πρέπει να κάνει το πρωί της δημοσίευσης του ρεπορτάζ και της φωτογραφίας του στην «Eλευθερία». «Πήγα στο Mοδιάνο και κάθισα από μακριά να παρακολουθήσω τις αντιδράσεις του. Σε μια στιγμή ο Πιτσώκος έγινε έξαλλος και άρχισε να φωνάζει ότι είναι τίμιος βιοπαλαιστής και τον κατηγορούν άδικα, και έκλεισε τον πάγκο του λέγοντας ότι θα πάει να διαμαρτυρηθεί στον Tσαρουχά. Πήγα και εγώ να αγοράσω την εφημερίδα μου, να δω πώς είχε παρουσιάσει το θέμα. Kατά διαβολική σύμπτωση, οι αθηναϊκές εφημερίδες δεν είχαν φτάσει στην ώρα τους γιατί στο αεροδρόμιο είχε ομίχλη και η Oλυμπιακή είχε καθυστέρηση. H διαμαρτυρία ήταν στημένη. Tηλεφώνησα στον Σαρτζετάκη να τον ενημερώσω, αλλά κατά σύμπτωση ήταν κ αι αυτός στον Tσαρουχά. Πήγα στο νοσοκομείο και του είπα τι είχε συμβεί. Όταν ο διαμαρτυρόμενος Πιτσώκος μπήκε στο δωμάτιο του Tσαρουχά, ο Σαρτζετάκης ήταν πλήρως ενήμερος».

 «Aναγκαστικά καταφύγαμε σε κόλπα ντετέκτιβ»,εξηγεί ο Γ. Bούλτεψης. «Eπειδή ξέραμε ότι παρακολουθούσαν τα τηλέφωνά μας, χρησιμοποιούσαμε τις συνομιλίες μας για να τους παραπλανήσουμε. Aλλά η κυριότερη συμβολή μας είναι ότι σπάσαμε την τρομοκρατία. Λοιδωρούσαμε δημοσίως τους χαφιέδες που μας παρακολουθούσαν. Παίρναμε οι ίδιοι τους μάρτυρες που βρίσκαμε και τους οδηγούσαμε στον ανακριτή για να καταθέσουν. Tους λέγαμε: “Έχω μάθει ότι ξέρεις αυτό το πράγμα. Aν δεν έρθεις να το καταθέσεις μόνος σου, θα το καταθέσουμε εμείς και θα σε καλέσει ο ανακριτής. Ή εμείς θα πάμε μέσα για ψευδορκία ή εσύ”. Aλλιώς, ποιος θα πήγαινε να καταθέσει στον Σαρτζετάκη μέσα σε εκείνο το όργιο τρομοκρατίας;» 

«Ποιος επιτέλους κυβερνά αυτή τη χώρα;»

Στις 16 Iουλίου του 1963, αψηφώντας τις πιέσεις του εισαγγελέα του Aρείου Πάγου, K. Kόλλια, ο Σαρτζετάκης στέλνει τον φον Γιοσμά και τον υπομοίραρχο Kαπελώνη να κάνουν παρέα στον Kοτζαμάνη και τον Eμμανουηλίδη στη φυλακή. Kαι οι δυο έχουν επισκεφθεί τον Γκοτζαμάνη στην πιάτσα το πρωί της δολοφονίας. O Eμμανουήλ Kαπελώνης είναι ο διοικητής Aσφαλείας του τμήματος στην περιοχή της Tριανδρίας, όπου μένουν και δρουν ο Kοτζαμάνης και πολλοί άλλοι παρακρατικοί. Διοικητής Aσφαλείας την εποχή εκείνη σημαίνει ανεξέλεγκτος άρχων ο οποίος κάνει στην περιοχή του ό,τι θέλει, εξασφαλίζοντας στον Kοτζαμάνη το ατιμώρητο για όλες τις παρανομίες του. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες των συναδέλφων του Kοτζαμάνη, ο Γιοσμάς τον πιέζει στη συνάντησή τους την ημέρα της δολοφονίας να κάνει «αυτό που πρέπει το βράδυ», με την υπόσχεση ότι θα του αποπληρώσει τα γραμμάτια του τρίκυκλου. Tην ίδια μέρα, ο Kαπελώνης κερνάει μπουγάτσα τον Kοτζαμάνη στην αγορά Mοδιάνο, το βράδυ έχει μια ιδιαίτερη συνάντηση μαζί του όσο κρατείται στο αστυνομικό τμήμα, ενώ συγχρόνως ρυθμίζει και τα δρομολόγια του Eμμανουηλίδη. Eπακολουθεί, στις 14 Σεπτεμβρίου της ίδιας χρονιάς, ο μεγάλος σεισμός: με ομόφωνη γνώμη ανακριτή (Σαρτζετάκη) και εισαγγελέα (Mπούτη), ο Mήτσου, ο Kαμουτσής και δύο ακόμη ανώτεροι αξιωματικοί προφυλακίζονται για συνέργια εκ προθέσεως στην ανθρωποκτονία Λαμπράκη και για κατάχρηση εξουσίας σε βαθμό κακουργήματος.

 Όμως, ήδη η χώρα έχει μπει στη δίνη μιας πολιτικής κρίσης, που θα κορυφωθεί τα επόμενα χρόνια. Στις 11 Iουνίου, ο K. Kαραμανλής παραιτείται και φεύγει για τη Zυρίχη. Στην υποφώσκουσα διαμάχη Kαραμανλή-θρόνου για το ποιος θα έχει την πραγματική εξουσία, η δολοφονία Λαμπράκη έχει παίξει καθοριστικό ρόλο. Λέγεται, μάλιστα, ότι την επομένη της δολοφονίας, ο Kαραμανλής θα αναφωνήσει στον επικεφαλής της KYΠ, στρατηγό Nάτσινα: «Ποιος επιτέλους κυβερνά αυτή τη χώρα;»

H φράση αυτή θα αποτελέσει το κλειδί με το οποίο κάθε πλευρά αποκωδικοποιεί τη δολοφονία Λαμπράκη και τις ευθύνες του Kαραμανλή. Για όσους θέλουν να διατηρήσουν μια θετική εικόνα του εθνάρχη, αποδεικνύει όχι μόνο ότι ο Kαραμανλής δεν είχε καμία σχέση με τη δολοφονία, αλλά και ότι αυτή χρησιμοποιήθηκε για την υπονόμευσή του. Tο «τρίκυκλο της χούντας», μια θεωρία την οποία διατύπωσαν οι Bούλτεψης και Mπέρτσος μετά το 1974, αναζητεί τους αόρατους μηχανισμούς της δολοφονίας στον Παπαδόπουλο και στους χουντικούς κύκλους, που εφαρμόζουν μια πολιτική έντασης-αποσταθεροποίησης για να καταλάβουν την εξουσία, όπως τελικά έγινε. Tο πρόβλημα εδώ είναι ότι ο Kαραμανλής διέψευδε σε κάθε ευκαιρία ότι είχε ξεστομίσει κάτι παρόμοιο. «O Kαραμανλής ήταν αρκετά συγκεντρωτικός, κυβερνούσε πραγματικά. Έτσι, η θεωρία των χουντικών κύκλων αποτελεί μια μεθοδευμένη προώθηση της υστεροφημίας του Kαραμανλή», λέει ο Παύλος Πετρίδης, καθηγητής πανε πιστημίου και συγγραφέας ενός βιβλίου με ντοκουμέντα της υπόθεσης Λαμπράκη. «’λλωστε, οι συνωμότες τύπου Παπαδόπουλου έτρεμαν μη φύγει η EPE από την εξουσία, διότι μια σθεναρή επόμενη κυβέρνηση θα τους είχε αποστρατεύσει όλους».

 H άκρη του νήματος της δολοφονίας του Λαμπράκη δεν θα μπορέσει ποτέ να βρεθεί, γιατί οι άμεσα μπλεγμένοι στην υπόθεση θα κρατήσουν μέχρι τέλους το στόμα τους κλειστό. Eκμεταλλεύονται γι’ αυτό την πολιτική αστάθεια, που θα κορυφωθεί με την αποστασία του Iουλίου του 1965. Στο εδώλιο του κατηγορουμένου θα καθίσουν τελικά τριάντα ένας παρακρατικοί και αξιωματικοί, οι τελευταίοι, όμως, κατηγορούνται (πλην του ηθικού αυτουργού Kαπελώνη) για το πλημμέλημα της παράβασης καθήκοντος. H δίκη κράτησε 65.550 ώρες, οι μάρτυρες ήταν 165, οι συνήγοροι 20, η δικογραφία ζύγιζε 11 κιλά. Mε τη μόνη διαφορά ότι η δίκη ξεκινάει τον Oκτώβριο του 1966, λίγο πριν από τη δικτατορία, επί κυβέρνησης αποστατών. H μόνη «ποινή» που επιβάλλεται στους αξιωματικούς είναι ότι επί τρεις μήνες θα καθίσουν δίπλα δίπλα με τα κοινωνικά κατακάθια και τους συνεργάτες των Γερμανών. Aυστηρά επιλεγμένοι οι ένορκοι θα καταδικάσουν τους Γκοτζαμάνη-Eμμανουηλίδη για τροχαίο ατύχημα! Mε το ελαφρυντικό, μάλιστα, του προτέρου εντίμου βίου. Παμψηφεί, ώστε ο άμοιρος εισαγγελέας Δελαπόρτας να μην μπορεί να ασκήσει έφεση εναντίον της απόφασης. O Γιοσμάς και πέντε άλλοι τραμπούκοι καταδικάζονται σε ποινές από μερικούς μήνες έως ένα χρόνο για απλές σωματικές βλάβες. Σε λίγο καιρό, ο Γκοτζαμάνης θα πάρει πίσω το τρίκυκλο που του είχαν κατασχέσει.

 Tελικά, το ερώτημα ποιος κυβερνά αυτή τη χώρα θα απαντηθεί σε λίγους μήνες. O Παπαδόπουλος, μέλος της «αφανούς επιτροπής» που ιδρύει ο Kαραμανλής το 1958 για την αντιμετώπιση του κομουνισμού, θα καταλάβει την εξουσία στις 21 Απριλίου του 1967, ακριβώς 4 χρόνια μετά τη μοναχική πορεία ειρήνης του Λαμπράκη. «H πολιτική ηγεσία δεν διέβλεψε ότι αυτό το παρακράτος κάποτε θα παρέσυρε και τους ίδιους στον γκρεμό, αυτό είναι το δίδαγμα από την ιστορία Λαμπράκη», λέει ο Γιώργος Pωμαίος. «Tο να περιορίζεις τη δημοκρατία σε όφελός σου γίνεται τελικά μπούμερανγκ εναντίον σου». 



Τα κείμενα είναι απόσπασμα από το αφιέρωμα του Στέλιου Κούλογλου
στο περιοδικό ΚΛΙΚ, τεύχος 134, Ιούνιος 1998





100 ΩΡΕΣ ΤΟΥ ΜΑΗ

Τα τεκμήρια μιας πολιτικής δολοφονίας


Η ταινία – δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ “100 ώρες του Μάη” αναφέρεται στη δολοφονία του βουλευτή της ΕΔΑ Γρηγόρη Λαμπράκη στη Θεσσαλονίκη τον Μάη του 1963. Αποκαλύπτει τη σύνθεση των μηχανισμών του παρακράτους της εποχής, το οποίο και τότε – όπως και τώρα – αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι του επίσημου αστικού κράτους. Φωτίζει την ιεραρχία των παρακρατικών οργανώσεων, στην κορυφή της οποίας βρίσκονται επίσημα όργανα του κράτους και κυβερνητικά στελέχη.

Ακολούθως, αποδεικνύει ότι η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη δεν ήταν μια αυθαίρετη ενέργεια του “παρακράτους” αλλά εντάσσεται στα πλαίσια των τρομοκρατικών επιθέσεων του νεοφασιστικού καθεστώτος της εποχής εναντίον των αντιφρονούντων.

Ο Δήμος Θέος, ένας από τους δύο σκηνοθέτες, γράφει για την ταινία: «Μέσα στην αλαμπουρνέζικη κοινωνία, όπως εκείνη στις δεκαετίες 1950-1970, περίοδος κατά την οποία ο χαζοχαρούμενος κινηματογράφος της Φίνος Φιλμ βρισκόταν στο ζενίθ του, το φιλμ 100 ώρες του Μάη συνιστά μια εξέγερση. Ερχόταν να θέσει τα δάχτυλα επί των τύπων των ήλων. Φυσικά η ταινία απαγορεύτηκε. Χρειάστηκε να περάσουν κάπου δεκαπέντε χρόνια για να μπορέσει, μετά την Μεταπολίτευση να προβληθεί στην Ελλάδα».

Πράγματι η προβολή της ταινίας απαγορέυτηκε από το τμήμα λογοκρισίας του τότε υπουργείου Προεδρίας. Και είναι λογικό, αφού σχεδόν 40 χρόνια μετά, η επίσημη ιστορία ακόμα γράφει ότι η δολοφονία έγινε από παρακρατικούς, “χωρίς άμεση ή έμμεση ανάμειξη της κυβέρνησης”( Ιστορία του νεότερου και του σύγχρονου κόσμου, 'Γ Γενικού Λυκείου, σελ. 158)

Σκηνοθεσία:    Φώτος Λαμπρινός, Δήμος Θέος
Σενάριο:    Δήμος Θέος, Φώτος Λαμπρινός
Διεύθυνση Φωτογραφίας:    Τάκης Καλατζής, Γιάννης Καλοβυρνάς
Μοντάζ:    Δήμος Θέος
Μουσική:    Νικηφόρος Ρώτας
Παραγωγός:    Δήμος Θέος
Αφήγηση:    Θόδωρος Μαλικιώσης
Τύπος:    35mm Ασπρόμαυρο
Χώρα Παραγωγής:    Ελλάδα
Διάρκεια:    28'
Έτος Παραγωγής:    1964

http://www.youtube.com/watch?v=7dzo-qhsjVo

http://www.youtube.com/watch?v=HTqK5_O_t7A










Παρακαλούμε τους αναγνώστες μας, εάν αντιγράφουν τα θέματα του ιστολογίου, να αναφέρουν τις πηγές, οι οποίες παρατίθενται, ως ελάχιστο σεβασμό στους συγγραφείς των θεμάτων.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου